MEXICO - Middenstand Mexico-stad is straathandel goed zat

MEXICO-STAD - De voorganger van de Templo de San Bernardo houdt zijn kerstpreek. Lawaaierige popmuziek dringt de kerk binnen. De bijbelse woorden dat geldwisselaars en handelaren in of bij de kerk niet welkom zijn, worden in één van 's werelds grootste metropolen gelogenstraft. Voor de ingang van het religieus centrum prijzen straathandelaren hun muziekcassettes, kinderkleding, portemonnees, snoepgoed, ballpoints en andere artikelen aan. Op de grootste kerst- en oud/nieuwjaarsmarkt ter wereld in hartje Mexico-Stad is alles te koop.

'Ambulantes' worden ze in Mexico genoemd. Elk jaar groeit de informele handel, tot leedwezen en woede van de gevestigde middenstand. Niemand weet hoeveel straathandelaren er zijn in deze megastad met bijna 20 miljoen inwoners. Schattingen variëren van 100 000 tot 800 000.

Zegen of vloek? Vrijwel alle specialisten zijn het er over eens dat de 'ambulantes' een sociale explosie in Mexico hebben voorkomen. De vele honderdduizenden die als gevolg van de economische crisis zonder werk zijn geraakt, zijn bijna allemaal in de informele sector terecht gekomen. “Moeten we soms gaan stelen?', luidt het routineuze antwoord van iedere willekeurige 'ambulante', als iemand vraagtekens bij zijn activiteiten plaatst.

Straathandel is sinds 1993 officieel verboden in het historische centrum van Mexico-Stad. Voor de periode half december-7 januari geldt een uitzondering. De autoriteiten geven dan zo'n 3000 vergunningen uit, plus nog enkele tienduizenden voor de 'ambulantes' buiten het historisch hart.

De voortijdige trek naar het historisch centrum levert in de maanden oktober en november steevast slacht- en meppartijen op tussen politie en 'ambulantes'. Bijna elke dag is het raak, met tientallen gewonden aan beide zijden, met 3000 man oproerpolitie die probeert te verhinderen dat de straathandelaren al weken van tevoren hun geliefde plaatsje innemen. De massale vechtpartijen leiden tot enorme verkeersopstoppingen en leggen de wereldstad volledig lam.

Het leek rustig te blijven. Tientallen organisaties van straathandelaren tekenden onlangs een “vredesakkoord' voor de december-januariperiode. Maar de afgelopen dagen sloeg de vlam opnieuw in de pan. Want als politie en straathandelaren niet vechten, maken de ambulantes elkaar wel af. Gevestigde straathandelaren versus 'toreros', de zogeheten wilde ambulantes', die van straat tot straat trekken. En soms krijgen zelfs organisaties, die aan dezelfde politieke partij gelieerd zijn, het met elkaar aan de stok.

Veel ambulantes waren via hun leiders en organisaties tot voor kort aan de regerende Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) verbonden, maar zijn na de recente verkiezingsnederlaag van de PRI naar de oppositie overgestapt of onafhankelijker geworden. Carlos Bustamente, onderzoeker aan de economische faculteit van de UNAM, de grootste universiteit van Latijns-Amerika: “PRI-regeringen hebben de straathandel nooit echt willen aanpakken. Ze hielden dit web van fraude, corruptie en chantage bewust in stand, en gebruikten straathandelaren als stemvee en stootblok tegen de oppositie.'

“Ze verkopen dezelfde artikelen als wij, maar veel goedkoper', zegt bedrijfsleider Alberto Serrano van het warenhuis El Palacio de Hierro. “Maar 'ambulantes' betalen geen belasting, geen electriciteit en geen personeelskosten.' Guillermo Gazal, voorzitter van de grootste ondernemersorganisatie in het historisch centrum (Procenthrico) meent dat de gevestigde middenstand door het verschijnsel “ambulantaje' de helft van zijn inkomsten kwijtraakt.

“Alles wat ik hier heb staan, heb ik in winkels gekocht. Allemaal legaal', verzekert straathandelaar Carlos Alberto, terwijl hij trots naar zijn radio's, televisies en andere audiovisuele apparatuur kijkt. “Niets is geroofd', verklaart een 23-jarige 'ambulante' over zijn uitgestalde speelgoed. Hij vindt dat ie we wat te klagen heeft maar dan over corrupte agenten en afpersende inspecteurs.

Spreken ze de waarheid? Iedereen weet het en Gazal en de Kamer van Koophandel van Mexico-Stad noemen de dingen bij de naam. “Veel artikelen zijn van een twijfelachtige afkomst.' Diefstal, piraterij, vervalsingen, smokkelhandel dus. Dagelijks worden tonnen geroofde en gesmokkelde goederen via grote trailers naar de leiders van de straathandelaren gebracht. Politie-inspecteurs werken aan de praktijken mee of knijpen tegen een flinke vergoeding een oogje dicht.