Nijpend tekort aan hersenen voor onderzoek naar dodelijke ziekte multiple sclerose

AMSTERDAM (ANP) - Gezocht: hersenen. De Hersenbank in Amsterdam heeft een nijpend tekort aan hersenen voor onderzoek naar de dodelijke spierziekte multiple sclerose (MS). Wetenschappers wachten op geschikte breinen van zowel mensen die aan de ziekte overleden als mensen die geen neurologische of psychische aandoening hadden.

“We schieten minder hard op met het ontdekken van de oorsprong van de ziekte als we niet genoeg hersenen hebben”, zegt prof. dr. D. F. Swaab, directeur van de Hersenbank. “Hersenen afstaan is nu eenmaal voor erg veel mensen een emotionele aangelegenheid. Het is het meest privé-orgaan dat we hebben.”

Swaab en directeur K. Schell van de Stichting Vrienden MS Research presenteren maandag in Den Haag recente ontwikkelingen op het gebied van deze ziekte aan minister Borst van volksgezondheid.

Onderzoekers hopen de oorzaak van ziektes als Alzheimer, ALS, Parkinson, en MS te vinden in het menselijk brein. Als de oorzaak bekend is, is de ziekte misschien te voorkomen of te genezen.

De Stichting Vrienden MS Research en de MS-patiëntenvereniging proberen patiënten te overtuigen van het belang om mee te werken aan wetenschappelijk onderzoek. MS Research steunt bovendien het werk van de Hersenbank. De komende vijf jaar krijgt het instituut, dat altijd moeite heeft om aan genoeg geld te komen, jaarlijks 140 000 gulden.

“Wij hopen natuurlijk dat het onderzoek geweldige resulaten oplevert zodat mensen er snel baat bij hebben. Helaas is het een kwestie van lange adem. Wij zijn zeer geïnteresseerd in de nieuwe ontwikkelingen en vinden het dus belangrijk dat wetenschappers met hun werk verder kunnen gaan”, zegt Schell.

Vorig jaar kreeg de Hersenbank de hersenen van vijf MS-patiënten binnen. Het jaar daarvoor waren het er nog zeven. “Buitengewoon weinig”, noemt coördinator R. Ravid van het instituut dit. Vijftien hersenen per jaar is volgens haar genoeg om aan de vraag te voldoen. Maar tegenover die vijftien moet een controlegroep staan. En aan hersenen van gezonde mensen is nog moeilijker te komen.

Van de 14 000 MS-patiënten in Nederland dragen er slechts 241 een speciaal Hersenbank-codocil. Als zij overlijden, gaan hun breinen naar de Hersenbank. “Mensen die zelf een neurologische of psychiatrische ziekte hebben, zien eerder het belang van het onderzoek in dan mensen die het niet hebben. Die laatste groep is echt heel moeilijk te bereiken”, aldus Ravid.

Al tien jaar werft zij Alzheimer-patiënten voor het onderzoek. Regelmatig houdt zij samen met collega's lezingen in verpleeghuizen over het werk van de Hersenbank. Hun inzet werpt vruchten af. Aan hersenen van Alzheimer-patiënten bestaat momenteel geen tekort.

Hersencodicil

“Artsen onderkennen het belang van hersenonderzoek ook onvoldoende. Zij zullen niet zo gauw hun patiënten wijzen op het belang van een hersencodicil. Artsen willen patiënten zo goed mogelijk behandelen. Denken over het belang van hersenonderzoek als de patiënt gestorven is, past daar niet bij”, meent Swaab.

De wet schrijft voor dat mensen een aparte verklaring moeten opstellen en tekenen als zij hun hersenen ter beschikking stellen aan de wetenschap. Een donorcodicil waarbij mensen verklaren dat hun organen na hun dood getransplanteerd mogen worden, is niet voldoende voor hersenonderzoek.

Wanneer een drager van een hersencodicil sterft, treedt een eenvoudige en doeltreffende procedure in werking waardoor binnen enkele uren de hersenen kunnen worden uitgenomen. Het brein wordt dan in zeventig stukjes verdeeld. Sinds de oprichting van de Hersenbank zijn er 1136 obducties, het uit de schedel verwijderen van de hersenen, verricht. De circa 70 000 stukjes zijn terechtgekomen in 240 onderzoekscentra in negentien landen.

Hersenonderzoek is volgens Swaab de enige weg om achter de oorzaak van multiple sclerose te komen. “Of het de oplossing brengt, is maar de vraag. De geschiedenis van de geneeskunde leert ons dat oplossingen vaak uit onverwachte hoek komen. Maar wil je de ziekte begrijpen en logische voorstellen doen voor nieuwe geneeswijzen, dan moet dat via hersenonderzoek gebeuren. En daarvoor hebben we dus dringend donoren nodig.”