De Eerste Kamer en...

Het is niet helemaal niks wat de PvdA-fractie in de Eerste Kamer in het debat over de privatisering van de Ziektewet van het kabinet heeft afgedwongen, maar het resultaat stond niet in redelijke verhouding tot het fors aangezette verzet tegen het wetsvoorstel. Hoe zwaar moet het kabinet straks nog tillen aan 'onoverkomelijke bezwaren' van deze senatoren, als zij met een natte vinger blijken te lijmen? Nee, door hun toedoen is het gezag van de Eerste Kamer er na dit debat niet groter op geworden. Dat was ook al de conclusie na het debat twee maanden terug over de Algemene nabestaandenwet.

Het lijkt erop dat er structureel iets fout zit in de visie van de senatoren (niet alleen die van de PvdA) op hun rol in ons politieke bestel. Maar het kan ook zijn dat de Eerste Kamer zelf in een onmogelijke positie verkeert en het eigenlijk nooit goed kàn doen. Premier Kok en VVD-fractieleider Bolkestein hebben de afgelopen dagen gepoogd licht op die positie te werpen. Zij verklaarden om beurten dat de senaat geen Kamer van herkansing mag zijn. De Eerste Kamer moet voorstellen toetsen op hun kwaliteit in ruime zin, maar zij mag zich niet begeven in politieke afwegingen, want die zijn voorbehouden aan de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer. Daar valt op allerlei gronden veel voor te zeggen. Maar is het ook aan de kiezers uit te leggen?

Dat individuele kiezers, organisaties en actiegroepen de Eerste Kamer juist wel als een Kamer van herkansing zien, zeker als er omstreden voorstellen in het geding zijn, kan niet zo vreemd zijn. De Eerste Kamer beschikt krachtens de Grondwet voluit over het vetorecht - in dat opzicht verschilt haar positie niet fundamenteel van die van de Tweede Kamer -, zij beschikt ook over een brievenbus, waar burgers brieven met bezwaren in kwijt kunnen en zij bestaat hoe dan ook uit volksvertegenwoordigers. In veel gevallen zijn dat bovendien figuren die kunnen bogen op een lange staat van dienst in de politiek en van wie, gezien hun part-time functie in Den Haag, mag worden aangenomen dat zij goed aanvoelen wat er in de samenleving leeft.

Wat is er dan op tegen, wanneer deze volksvertegenwoordigers bij zware en gegronde bezwaren tegen een wetsvoorstel de indruk wekken daaraan de enige juiste politieke consequentie te willen verbinden? Op zich natuurlijk heel weinig, al roept dit wel meteen de vraag op hoe ze in zulke gevallen tegelijkertijd de suggestie kunnen vermijden, dat er toch weer van een herkansingsronde sprake is.

Er zijn enkele uitwegen uit dit dilemma. Afschaffing van de Eerste Kamer onder gelijktijdige invoering van een referendum of een constitutioneel hof is daar één van. Een andere, eenvoudiger, oplossing is dat de senaat bij onoverkomelijke bezwaren een wetsvoorstel terugstuurt naar de Tweede Kamer, die vervolgens het laatste woord spreekt. De Eerste Kamer hoeft dan niet krampachtig aan politiek te doen en kan haar gezag ontlenen aan het argument.

Hoe dan ook wordt het tijd het probleem opnieuw, maar nu met de vaste wil er uit te komen, onder ogen te zien. Zoals het nu gaat, kan het niet langer, althans niet zonder frustraties bij burgers en politici en voortdurende beschadiging van het politieke bedrijf. De paarse coalitie zou het tot haar opgave moeten maken hier een doorbraak te bewerkstelligen. Nu door zoveel traditionele instituten de bezem moet, mag juist het instituut van de Eerste Kamer niet worden vergeten.

... de Ziektewet

Met de goedkeuring van het (grotendeels) afschaffen van de Ziektewet heeft de Eerste Kamer dinsdag een stap gezet die een fundamentele wijziging van ons stelsel van sociale zekerheid inhoudt. Die verandering is noodzakelijk, omdat de solidariteit die de grondslag van dit stelsel vormde zich tegen zichzelf is gaan keren. Spijtig en pijnlijk, maar onvermijdelijk. De enquêtecommissie-Buurmeijer toonde twee jaar geleden aan dat het stelsel het te gemakkelijk maakte de lasten op de anonieme gemeenschap af te wentelen. Dat de verantwoordelijkheid nu bij het bedrijfsleven wordt gelegd, heeft positieve kanten. Tegelijk moet worden gewaakt voor een averechts effect door risicoselectie aan de poort. Maar maatregelen om dat te voorkomen moeten wel goed doordacht zijn. Anders dreigt weer het gevaar van een opeenstapeling van lapmiddelen.