Onschuldige sul of gefrustreerde intrigant

Geen groter sul in de cinema dan de postbode. Jacques Tati is verantwoordelijk voor het oerbeeld: zijn François in 'Jour de fête' (1949) is zonder twijfel de beroemdste postbode uit de filmgeschiedenis.

Het heeft de beeldvorming geen goed gedaan. Met het plichtsbesef van Tati's François was niets mis, maar zijn onafscheidelijke fiets, onnavolgbare motoriek en grenzeloze naïviteit maakten hem bijzonder vatbaar voor ongelukken en misverstanden. Het was eerder ondanks dan dankzij de postbode dat de brieven op het juiste adres werden bezorgd.

De hedendaagse opvolger van François is minstens zo populair en eveneens een wereldvreemde sukkelaar. 'Il postino' (1994) van Michael Radford was een groot Europees succes in Amerika en draait sinds oktober 1995 onafgebroken in Amsterdam en Utrecht. Acteur Massimo Troisi vertolkt zijn rol op innemende wijze: de eenvoudige visserszoon die Pablo Neruda in zijn Italiaanse ballingsoord van post voorziet en zo in aanraking komt met poëzie. De dienstfiets speelt opnieuw een centrale rol. Wie op zoek is naar een eenvoudige schlemiel uit de provincie, maakt van zijn personage een stationschef of een postbode. Zodra het een beetje broeierig of spannend wordt, zoals in de talrijke verfilmingen van James M. Cains 'The postman always rings twice', komt er in de hele film geen postbode voor.

Het andere gezicht van de postbode in de film is rijker aan expressie, maar nog minder aantrekkelijk. Wie de schlemiel van een beetje spanning wil voorzien, maakt gebruik van diens bescheiden, doch unieke machtspositie. Zowel dramaturgisch als geografisch is de postbode de verbinding tussen alle overige personages. Hij beschikt over geheime informatie en kent ieders zwakke plekken. Reeds in de Egyptische film 'El bostagi' (1968) leerden we zo'n malafide postbode kennen, maar met 'De Noorderlingen' (1992) kwam hij dicht bij huis en met de Chinese film 'Postman' (1994) bleek het een waarlijk universeel fenomeen. In 'De Noorderlingen' van Alex van Warmerdam trekt postbode Simon, net als in 'Jour de fête' gespeeld door de regisseur zelf, zich terug in het bos en stoomt met heet water de post van zijn dorpsgenoten open. Ook voor de jonge postbode uit 'Postman' van He Jianjun is het openen van de hem toevertrouwde post een surrogaat, een middel om het gevoel te hebben bij de gemeenschap te horen. In beide gevallen fungeert de postbode als intrigant en katalysator voor allerlei desastreuze ontwikkelingen. Eenzaam, gefrustreerd en kwaadaardig, dat is het andere gezicht van de wereldvreemde sul. Als de PTT het imago van de postbode wil verbeteren, moeten ze in de bioscoop beginnen.