Ritzen wil korting wel verzachten

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Minister Ritzen van onderwijs is bereid de bezuiniging van 200 miljoen op de universiteiten te verzachten, als na 2000 blijkt dat het aantal studenten niet zo sterk daalt als hij nu verwacht. De Tweede Kamer wilde die garantie van de minister hebben.

De bewindsman deed zijn toezegging gisteren tijdens het debat over het Hoger onderwijs en onderzoekplan 1996, kortweg HOOP. Ritzen (PvdA) gaat er van uit dat het aantal studenten aan de universiteiten na de eeuwwisseling scherp gedaald zal zijn, door zijn beleid en omdat er minder jongeren zijn. Die trend is nu al zichtbaar, aldus de minister: “De ontwikkelingen van de laatste drie jaar laten zien dat de daling zelfs sneller gaat dan ik had gedacht of gehoopt.”

Vorige week maakte het CBS bekend dat het aantal eerstejaars aan de universiteit in een jaar tijd met tien procent is gedaald. Dat laat zich niet helemaal verklaren uit daling van het geboortencijfer. Op aandringen van PvdA, CDA en GroenLinks gaat Ritzen daarom de achtergronden onderzoeken. De fracties zijn bang dat studenten uit lagere inkomensgroepen zich door ingrepen in de studiefinanciering hebben laten afschrikken om nog aan een opleiding te beginnen.

Ritzen verklaarde het zelf ook moeilijk te hebben met de bezuiniging op de universiteiten - die nog voortvloeit uit het paarse regeerakkoord: “Ik geef meteen toe aan iedereen die zegt: 'dit had mooier gekund'.”

Grote twijfel

Tijdens het debat bleek dat er grote twijfel leeft in de Kamer over de hervorming van de cursusduur van de universiteiten, een van de belangrijkste voorstellen uit het HOOP. Universiteiten krijgen de mogelijkheid opleidingen te starten van drie jaar (in plaats van de huidige vier). Daarna kunnen slechts de beste studenten nog twee jaar doorstuderen.

Alleen D66 steunt dat plan onomwonden. VVD-Kamerlid De Vries was,net als de oppositie, 'zeer sceptisch': “We betwijfelen of een studie van drie jaar een resultaat kan hebben dat het predikaat 'wetenschappelijk' verdient of relevante waarde op de arbeidsmarkt kan hebben.” Maar de liberalen gaan niet zo ver dat zij experimenten willen tegenhouden.

PvdA-woordvoerder Van Gelder lanceerde een alternatief. Volgens hem moeten universitaire studies minimaal vier jaar duren. Maar de opleiding kan worden opgebouwd uit drie brede basisjaren. Daarna kan een student zijn studie afronden in deeltijd, of stages gaan lopen, of zich specialiseren als wetenschappelijk onderzoeker. Dat Ritzen en zijn staatssecretaris Nuis (D66) de universiteiten vrij laten in het opzetten van nieuwe opleidingingsvormen, wil niet zeggen dat alles bij het oude kan blijven, aldus Van Gelder: “De discussies die sinds het regeerakkoord zijn gevoerd, waren voor ons geen storm in een glas water.”

Akkoord

Ritzen zegde zijn partijgenoot ook een notitie toe over het akkoord dat hij twee weken geleden sloot met de HBO-Raad over de studieduur in het HBO. Havisten mogen daardoor nog vier jaar in het HBO doorbrengen, VWO'ers 3,5 jaar en MBO'ers in principe drie jaar. Volgens Van Gelder zitten er nog veel haken en ogen aan de uitwerking van het akkoord. Zo wil hij weten wat de gevolgen zijn voor studenten die stage lopen, of in deeltijd werken en studeren.

Het voorstel van Ritzen en Nuis om een student al na drie maanden van een opleiding te sturen als hij niet geschikt is, stuitte op verzet van de hele Kamer. Alle fracties vinden dat pas aan het eind van het eerste jaar goed de balans op te maken is van de studieprestaties. Volgens Nuis is zo'n zogenaamd bindend studie-advies alleen bedoeld voor “die ene student op de 50 000, die ene waar geen land mee te bezeilen is”. Hij gaf zijn partijgenote, Kamerlid Jorritsma, toe dat het in de meeste gevallen niet zo ver zal komen dat een slecht presterende student daadwerkelijk tegen zijn zin van een opleiding verwijderd wordt. Maar 'als stok achter de deur' moet het bindend advies blijven, vond de staatssecretaris.

Het debat werd aan het begin van de middag enige tijd onderbroken door actievoerende studenten. Zij riepen in een verklaring de Kamer op tegen de voorstellen van Ritzen en Nuis te stemmen.