Waddeneilanden willen zelfstandigheid

Nu al doen Amelander ambtenaren onderwijszaken voor Schiermonnikoog. En de 'walgemeente' Dongeradeel regelt sociale zaken en zelfs de financiën voor het kleine eiland.

Van tijd tot tijd duikt de vraag op of de vijf waddeneilanden nog kunnen voortbestaan als zelfstandige gemeenten. Want terwijl vijftienduizend inwoners tegenwoordig zo'n beetje het minimum is bij gemeentelijke herindelingen, ligt het inwonertal van de eilandgemeenten tussen de tienduizend (Texel) en negenhonderd (Schiermonnikoog).

,,Het valt niet altijd mee'', zegt hoofd algemene zaken van de gemeente Schiermonnikoog S. van der Zwaag, ,,om als kleine gemeente gekwalificeerde mensen te vinden voor bepaalde functies''. Niet dat dat per se een probleem is.

,,Dat Dongeradeel de Wet voorzieningen gehandicapten voor ons uitvoert, is alleen maar efficiënt. Wij hebben hier niet veel gehandicapten, dus het zou zonde van de tijd zijn als een van onze ambtenaren zich in zo'n ingewikkelde regeling zou moeten verdiepen.''

Maar een eigen financieel specialist had de gemeente wel graag gehad. ,,Helaas konden we die niet vinden, zodat we ook daarvoor mankracht in Dongeradeel hebben ingekocht. Sinds een paar maanden komen er elke week ambtenaren van die gemeente naar het eiland'', vertelt Van der Zwaag.

Binnenkort gaan de colleges van burgemeester en wethouders zich, met de gemeenteraden van de vijf waddeneilanden, voor het eerst serieus buigen over de bestuurlijke toekomst. Ze zien in dat de eilanden net als andere kleine gemeenten waarschijnlijk ooit aan enige vorm van reorganisatie zullen moeten geloven en willen voorkomen dat 'Den Haag' wel even beslist wat er gebeuren moet.

Op verzoek van het Overlegorgaan Waddeneilanden - voor het regelen van typische eilandkwesties - hebben de vijf betrokken gemeentesecretarissen elf varianten voor bestuurlijke samenwerking op een rij gezet. De meest vergaande optie is de vorming van één waddengemeente met vijf deelraden. Maar daar lijkt op voorhand bijna niemand voor te zijn; zelfs op Schiermonnikoog willen ze de zelfstandige status voor geen goud kwijt.

,,Stel je voor'', zegt Van der Zwaag, ,,dat een inwoner van Schier naar het gemeentehuis op Ameland zou moeten. Dat red je niet op één dag.''

Bovendien: ,,Elk eiland heeft zijn eigen identiteit. Dat rechtvaardigt het voeren van een eigen beleid. De onderlinge verschillen zijn groot. Wij hebben bijvoorbeeld nauwelijks te maken met bedreiging van de openbare orde door recreanten zoals op Texel en Terschelling.''

Ook de Amelander gemeentesecretaris en mede-opsteller van de discussienota J. de Vries voelt evenals 'zijn burgemeester R. Cazemier niets voor het samenvoegen van de eilandbesturen of het opgaan in een walgemeente'. ,,De fysieke afwezigheid van een burgemeester is onpraktisch en zou de afstand tot de mensen te groot maken.''

,,En het is nu eenmaal altijd zo geweest dat je als eiland op jezelf bent aangewezen. Die positie opgeven en overgeleverd zijn aan de andere mentaliteit op de wal is geen prettig vooruitzicht'', zegt De Vries.

Daar komt bij dat Ameland weinig moeite heeft het eiland goed te besturen, ondanks het toegenomen aantal taken waarvoor gemeenten zich geplaatst zien. Zoveel hoeft er voor De Vries dan ook niet te veranderen.

,,We werken nu al samen in het overlegorgaan, vooral als het gaat om het waddenbeleid. Dat zou geïntensiveerd kunnen worden. Meer geld van het Rijk om het ambtelijk apparaat op sterkte te houden, is natuurlijk ook een mogelijkheid.''

De Vlielander burgemeester R. van der Mark staat er als enige waddenburgemeester om bekend wel voorstander te zijn van ingrijpende bestuurlijke vernieuwing.

Van der Mark, over wie de laatste tijd herhaaldelijk rumoer ontstond wegens vermeend gerommel met declaraties en drankproblemen maar die kortgeleden is herbenoemd, zegt er dit over.

,,De discussie zou niet moeten gaan over de vraag of we onze taken wel aankunnen. Ook al voeg je wat eilanden samen, het blijft iets kleins.''

,,Mijn punt is dat het besturen van de eilanden in feite niet veel meer voorstelt dan het beheren van een internationaal natuurgebied. Wij zijn helemaal ingepakt door natuurbeschermingswetgeving en dat wordt alleen maar erger.''

,,De gemeenteraad kan zich nauwelijks verroeren. Op andere eilanden is de situatie iets gunstiger, maar voor Vlieland geldt dat alleen de Dorpsstraat eigendom van de gemeente is, over de rest hebben we in feite niets te vertellen.''

Van der Mark zou daarom de burgemeesters willen vervangen door een landdrost, zoals die destijds bestond in de IJsselmeerpolders. Gemeenteraden zouden moeten worden omgevormd tot gekozen adviesraden.

,,Op die manier is het tenminste duidelijk dat de zeggenschap van burgers over de eilanden heel beperkt is.'' Dat daarmee een nieuw type burger - met minder rechten - z'n intrede zou doen in Nederland, acht de Vlielander burgemeester dan ook niet bezwaarlijk.

Overigens heeft Vlieland (1 150 inwoners) net als Ameland geen moeite deskundige ambtenaren te vinden. De burgemeester: ,,Wij halen actief pas afgestudeerde academici hierheen, die geven we de kans een paar jaar ervaring op te doen. Daarna adviseer ik ze dringend: blijf hier niet hangen, de wereld is veel groter.''