Evenwicht in de sport wordt niet geaccepteerd

Me wel eens afgevraagd wanneer voor het laatst de wegenwacht opgeroepen, bij wederom motorpech Jos Verstappen. Weinig spektakel bij die gebeurtenis, moet ik toegeven, niet eens de vangrail getoucheerd.

Daarentegen wordt dammen weer wel als snelheidssport met bijbehorende sensatie ervaren, bij ons aan de huiskamertafel. In een mum van tijd vliegen de schijven van het bord, waar zij die pretenderen het spel écht te doorgronden als gepijnigde genieën met het hoofd urenlang onbeweeglijk boven de honderd velden hangen.

Het moment van Verstappens uitvallen is een mooie aanleiding voor het aangaan van weddenschappen. Leedvermaak, ingegeven door een licht gevoel van superioriteit boven deze Limburgse brokkenpiloot. Voor deze coureur lijkt het bereiken van de finish een alles-of-niets poging in plaats van het zoeken naar en vinden van balans tussen hoge snelheid en heel blijven. Zoals daar in atletiek wel sprake van is. Een beter racekarretje, zo bezweert ons Jos, dat zou helpen. Een ander lichaam, dat is van een andere orde.

Zo heeft elke sport zijn eigen cultuur met bijbehorende opwinding. Geen mens die zijn geld zet op een winstpartij in een WK-tweekamp dammen. De remise-marge is te groot. Veel remises bezorgen het spel een saai imago, schrikken potentiële leden af, houden de sport klein, kunnen sponsors niet opwarmen, en staan daarom hoge prijzengelden in de weg. En dat maakt dammen kennelijk weer saai.

Is dat erg, of beter geformuleerd, moest daar iets tegen worden ondernomen? Gezien de al doorgevoerde veranderingen wel. De maatschappij is snel, dus gaat dammen in navolging van schaken rapid. Geen tweekampen met twintig partijen en twintig-minus-een remises. Korte sets, en valt binnen vier krachtmetingen geen beslissing, dan op één dag partijtjes met verkorte speelduur tot er een winnaar is. Desnoods tien minuten bedenktijd voor de eerste vijftig zetten, in plaats van de gebruikelijke twee uur.

Tot zo'n laatste kunstje zal het in Vught niet komen, mocht in de WK-tweekamp tussen Karen van Lith en Zoja Goloebjeva dit weekeinde geen beslissing vallen. De twee willen het wel serieus houden, en niet als snelwandelaars in startblokken van sprinters worden gezet. Want daar komt het op neer: een tweekamp beginnen onder het mom van dammen en eindigen in een andere discipline. Waarbij snelheid van handelen en intuïtie voordringen ten koste van inzicht en strategie met ver doorgevoerd rekenwerk.

Dat laatste geldt voor Ton Sijbrands als heilig goed: eerder meer dan minder bedenktijd. De oud-wereldkampioen geldt als groot kenner, maar staat ook te boek als conservatief. Dat weet de meester, die aarzelt om te ageren tegen het vermaledijde setsysteem, waarin vingervlugheid in het beslissende stadium eenzelfde waarde krijgt als serieus spelen. Hij verzette zich tegen het vaststellen van nieuwe winstmarges. Die neerkwamen op stenen en dammen tellen, als schuiven niet meer helpt. Dat zou het wezen van het spel vernietigen, alle 'oude' literatuur zou op de brandstapel kunnen. En juist van die kennis geniet Sijbrands.

Evenwicht, het wordt niet geaccepteerd. Gelijkspel, verspilde tijd. Marges die elders verwaarloosbaar zijn, bepalen in sport waarheen miljoenen dollars schuiven. Vanwege die fracties wordt op leven en dood gestreden (letterlijk, in formule I of boksen); kunstmatig beslist (strafschopseries voetbal) of technische hulp ingeroepen omdat het blote oog faalt (finishfoto). En juist daar gaat het Sijbrands niet om, het raakt de kern niet. Het gaat hem om de schoonheid van strategie, combinatie of stelling. En die kan ook in een volmaakt evenwicht worden bereikt.

Sijbrands weet hoe klein zijn sport is en hoe gevoelig men is voor de publieke opinie. “Veel hangt af van Mart Smeets”, zoals hij zegt. Hij memoreert een eigen “dramatische WK-match” in het buitenland. “Ik verkeerde in de veronderstelling dat die hier ook als ongemeen spannend werd ervaren. Tot ik hoorde hoe Smeets ermee op tv omsprong: 'drie keer raden. . . jawel, remise'.” Jannes van der Wal en Harm Wiersma speelden een WK-match van twintig partijen, waarvan er slechts één werd beslist. Ze kregen destijds hete pek over zich heen, alvorens in de veren te worden gestoken. Sijbrands: “Vorige week had Smeets een interview met Wiersma. Waarin hij stelde: 'jij hebt met Jannes nog eens een fántástische WK-match gespeeld'. Omdat nu een van de twee dood is.”

Voor Sijbrands is er eigenlijk geen discussie mogelijk. Hij heeft geen zin de regels te laten bepalen door wat de niet-dammer ervan vindt. “Het is een illusie dat dammen serieuzer wordt genomen zodra er meer beslissingen vallen. Het is nu eenmaal een spel dat voor mensen die het niet spelen geen mooi spel is.”