Ook 'Kakkerlakken' doet een beroep op de sensoren

'Kakkerlakken' pleit voor een postume Nederlandse vertaling van de andere verhalen van José Cardoso Pires (1925-1998). Samen met Nobelprijswinnaar José Saramago en António Lobo Antunes gold Pires als een van de belangrijkste hedendaagse Portugese auteurs. Hij overleed in oktober.

Zijn romans 'De ballade van het hondenstrand' en 'De kroonprins' zijn in het Nederlands verschenen. Tijdens Lisboa Expo'98 is 'Lissabon, een logboek' bij Bas Lubberhuizen uitgekomen. José Cardoso Pires geeft daarin zijn persoonlijke visie op de stad waarin hij zijn leven lang heeft gewoond. De reiziger die slechts geïnteresseerd is in monumenten en musea moet het ontgelden. Pires wil de stad zien, horen, voelen en ruiken. Zijn beeldend taalgebruik dwingt de lezer zijn zintuigen volledig open te stellen voor de mijmeringen die Lissabon bij de schrijver oproept. Ook 'Kakkerlakken' doet een onontkoombaar beroep op de sensoren van de lezer. Het is een van de verhalen uit de bundel 'A República dos Corvos' (1988). Beklemmende angst zoals bij Kafka staat centraal. Kafka komt ook terug in de naam van de hoofdpersoon: Franzisko Kappa of Franz K. Een joodse ingenieur uit Oost-Europa, op de vlucht voor het antisemitisme, is tewerkgesteld in een Portugees mijndorpje. Hij wordt belaagd door een kakkerlakkenplaag, waaraan hij uiteindelijk zal bezwijken.

In 'Kakkerlakken' zijn fictie, geschiedenis en realiteit met elkaar verweven. En passant stelt José Cardoso Pires de pseudo-neutraliteit van Portugal tijdens de Tweede Wereldoorlog ter discussie en vooroordelen omtrent joden in het algemeen. De erfenis van de Inquisitie komt ter sprake en werkelijk bestaande politierapporten worden geciteerd. Het genre van het verhaal komt in 'Kakkerlakken' ten volle tot zijn recht. In slechts 30 pagina's tekst - vol betekenis en verslavend door de perfecte spanningsboog - weet José Cardoso Pires de lezer te overtuigen. Voor de jonge generatie Portugese schrijvers is José Cardoso Pires een belangrijke inspiratiebron. Hopelijk laat een Nederlandse uitgever zich binnenkort verleiden tot de uitgave van de andere juwelen van vakmanschap van José Cardoso Pires zodat hij ook hier zal voortleven.