In herziene akkoord nog veel gaten en tegenstrijdigheden

AMSTERDAM - De fractievoorzitter van de Likoed - de partij van premier Netanjahoe - zei het gisteren met ongekend grote openhartigheid.

“Een jaar geleden”, zo zei Michael Eitan, “kwamen we tot de conclusie dat we het vredesproces moesten adopteren, wilden we kans maken om de verkiezingen te winnen. Ideologisch stuitte het ons tegen de borst, want we beschouwden de akkoorden met de Palestijnen als een ramp. De keus was simpel: vasthouden aan onze ideologie en de Arbeiderspartij laten winnen, zodat zij haar zogenaamde vredesproces zou voortzetten; of het vredesproces aanvaarden en proberen het beste ervan te maken. We hebben voor het laatste gekozen. Het nu bereikte akkoord is daar de logische uitkomst van, het is het beste wat we ervan kunnen maken.”

Feit is dat er zich gisteravond in de meest rechtse regering die Israël ooit heeft gekend een meerderheid aftekende voor een voortzetten van het vredesproces dat de Arbeiderspartij is begonnen. Feit is ook dat de Likoedpartij van premier Netanjahoe daarmee haar droom over een bijbels Groot Israël heeft opgegeven. Feit is ook dat Netanjahoe nu de ingeslagen weg moet verdedigen.

Juist door heropening van het akkoord over Hebron te eisen is het zíjn akkoord geworden.

En het is niet bij het akkoord over Hebron gebleven. Want in het onderhandelingsproces hebben de Palestijnen daar - kennelijk op instigatie van de Egyptische president Moebarak - de voorwaarde aan toegevoegd dat Netanjahoe zich ook tot de rest van de akkoorden, de verdere ontruiming van de westelijke Jordaanoever, moest verplichten. Door ook daarover het overleg te heropenen, beschikt Netanjahoe nu over zijn geheel eigen versie van de Oslo-akkoorden. Zoals een Israëlisch parlementslid opmerkte: “Netanjahoe heeft 'Oslo' op zijn naam laten registreren.”

Blij is hij er niet mee. Voor de parafering van het akkoord gisternacht was een speciale kamer ingeruimd. Groot was dan ook de teleurstelling van de honderden wachtende journalisten toen de woordvoerder van Netanjahoe hun om twee uur plaatselijke tijd kwam meedelen dat het akkoord zojuist was geparafeerd door de leiders van de onderhandelingsdelegatie, binnenskamers, haast in het geniep. De Amerikaanse bemiddelaars, de trotse 'vaders' van het akkoord, mochten dan opgelucht hun vette sigaren aansteken, Arafat en Netanjahoe zagen er stukken minder gelukkig uit. Ze schudden elkaar kort de hand, de gezichten op ernstig en ze weigerden de journalisten te woord te staan. Palestijnen vertelden later dat Netanjahoe erop had gestaan dat de parafering uit het zicht van de camera's plaatsvond. Het was tekenend: Netanjahoe is niet echt trots op het akkoord, ook al wendde hij gisteren al zijn pr-capaciteiten aan - en die zijn haast onovertroffen - om opstandige ministers over de streep te trekken.

Het akkoord geeft de Palestijnen misschien ietsje minder dan ze hadden geëist. De afgelopen week beschuldigden de Palestijnen de Amerikaanse bemiddelaar Dennis Ross ervan geheel op de hand van Israël te zijn. Ze eisten zijn vertrek. Maar Washington reageerde slechts met lof voor Ross die de afgelopen maanden keer op keer dreigde de brui eraan te geven en afgelopen week de hulp van Moebarak van Egypte en Hoessein van Jordanië inriep om Arafat over de streep te trekken. Dat uiteindelijk alleen Hoessein afgelopen zondag naar Tel Aviv mocht komen ligt aan de belabberde verstandhouding tussen Moebarak en Netanjahoe.

Het herziene akkoord toont nog vele gaten en tegenstrijdigheden, die in de loop van de tijd tot nieuwe impasses en confrontaties kunnen leiden. Ook het oorspronkelijk akkoord muntte uit in vaagheden. Maar bij dat in Oslo gesloten akkoord was het opzet. Toen gingen de onderhandelaars ervan uit dat met de tijd het vertrouwen zou toenemen en dat dan ook de bewuste vaagheden door gezamenlijke inspanning overwonnen kon worden. De realiteit bleek anders te zijn, zeker na de verkiezingen in Israël in mei. In tegenstelling tot zijn voorganger Peres ziet Netanjahoe het onderhandelingsproces niet als iets waar je samen profijt van kan hebben. Voor hem, en (nu?) ook voor Arafat, is het een strijd waarbij je moet scoren, een strijd waarbij je de ander moet verslaan. Netanjahoe's verklaard doel is nog altijd het tegenhouden van een Palestijnse staat èn het behoud van de Israëlische aanwezigheid op de Westoever, het bijbelse Judea en Samaria.

De Israëlische premier bracht gisteren dan ook als voornaamste winstpunt dat de VS hebben erkend dat Israël zelf de plaats en omvang mag bepalen van die gebieden op de westelijke Jordaanoever die essentieel zijn voor de veiligheid van het land. Deze 'militaire locaties' als ook de nederzettingen blijven in Israëlische handen. Daarmee kan Israël dus in wezen ook de omvang bepalen van de Palestijnse gebieden, die in de Palestijnse visie de Palestijnse staat zullen vormen. Vandaar dat Netanjahoe Arafat tegenspreekt als deze beweert dat Israël tachtig procent van de Westoever aan de Palestijnen zal overdragen. Veel minder, zegt Netanjahoe.

Overigens was het gisteren geheel onduidelijk op welke tekst Netanjahoe zich beriep bij zijn boude bewering. Want volgens de akkoorden moeten de grenzen vastgesteld worden in de onderhandelingen over de definitieve regeling.

Omgekeerd stelden ook de Palestijnen - en met hen in feite de kolonisten die te hoop lopen tegen hun eigen premier - dat het akkoord een overwinning voor hen is. Simpel en alleen omdat de Amerikanen zich nu hebben verplicht toe te zien op de uitvoering van de akkoorden, inclusief de verdere terugtrekking van Israël. Dat Netanjahoe een paar extra maanden heeft bedongen voor die terugtrekking weegt daar allesbehalve tegenop.

De betekenis van de herziene akkoorden ligt er dan ook in dat Netanjahoe zich nu met Arafat naar de start heeft begeven. Het parcours voor de steeplechase is uitgezet.