Wijers heeft heel wat in zijn mars

Minister van economische zaken Hans Wijers (D66) heeft met zijn optreden in de kwestie-Fokker laten zien dat hij allesbehalve het politieke lichtgewicht is waarvoor sommigen hem bij zijn aantreden hielden.

Als je een zaak als deze, waarin zoveel belangen, emoties en sentimenten in het geding zijn, goed behandelt, heb je politiek wat in je mars. Er zijn bewindslieden zat over minder geladen kwesties uitgegleden. Wijers vond het juiste evenwicht tussen zakelijkheid en emotie, wekte de indruk sterk in zijn schoenen te staan en de zaak stevig in de hand te hebben. Dat boezemde vertrouwen in. Het was opvallend dat Kamerleden hem woensdag na het debat met een handdruk complimenteerden. Dat is niet zo gebruikelijk na bespreking van een zaak waarvan de boeken nog niet zijn gesloten.

Niettemin was er wel aanleiding voor die complimenten. Wijers had toch maar de verantwoordelijkheid genomen voor een besluit, waarmee het kabinet duizenden banen op de tocht zette en het nationale prestige een geduchte knauw gaf. De geschiedenis heeft laten zien dat zulke besluiten trauma's achterlaten, niet alleen bij de betrokken mensen, maar ook in de politiek. Hoe lang is Joop den Uyl niet nagedragen en, als het zijn politieke tegenstanders uitkwam, voor de voeten geworpen dat hij de man was die de mijnen in Limburg had gesloten? Bij dit type besluiten gaat het kennelijk zo dat na verloop van de tijd de omstandigheden steeds verder uit beeld verdwijnen en de naam en het gezicht van de politicus die de kogel door de kerk joeg, blijven hangen. Dat Wijers in dit geval de verantwoordelijkheid op zich nam, getuigt dus hoe dan ook van politieke moed.

Al blijft het risico bestaan dat hij de geschiedenis ingaat als de minister die de Nederlandse vliegtuigindustrie om zeep hielp en het grootste massa-ontslag na de oorlog veroorzaakte, wat overigens nog moet worden afgewacht, dat betekent niet dat Wijers een onverstandig besluit heeft genomen. In ieder geval heeft hij de overgrote meerderheid van de Kamer van de juistheid ervan kunnen overtuigen. Zijn verdediging was helder, de toon nuchter, de compassie met de werknemers kwam oprecht over. Al die elementen hebben er vermoedelijk ook toe bijdragen dat de kwestie tot nu toe niet uit de klauwen is gelopen. Zelfs het kritische CDA bond na een hoge inzet gaande het debat steeds meer in. Knap politiek werk van deze in dienstjaren nog jonge minister.

Wijers ontzenuwde met zijn optreden en passant het verhaal dat ministers van D66 bij uitstek schietschijf zijn van de politieke concurrenten, met name de VVD. Een minister die zorgvuldig en slagvaardig opereert, heeft niets te vrezen en kan het, zoals nu ook weer bleek, op argumenten winnen. Het CDA-Kamerlid Mateman, die vooraf hoog van de toren blies, hield uiteindelijk niet veel méér over dan de tegenspraak tussen Dasa-directeur Bischoff en Wijers over het verloop van het laatste cruciale gesprek vorige week vrijdag. Bischoff verklaarde deze week tegenover een Duitse krant dat de Nederlandse regering in dat overleg niet met een extra bedrag over de brug was gekomen, Wijers hield vol van wel en verklaarde zich zelfs bereid dat onder ede (rekent hij al op een parlementaire enquête?) te herhalen. Misschien is de oplossing wel dat ze allebei gelijk hebben, want Wijers zei in de Kamer dat hij in dat bewuste gesprek een orde van grootte had aangegeven, wat letterlijk genomen geen bedrag is.

Met de kritiek dat de regering eerder en royaler over de brug had moeten komen om de Duitsers in beweging te brengen, stond Mateman niet al te sterk. Dat is een taxatie die voor iemand die niet aan de onderhandelingstafel heeft gezeten, moeilijk valt te maken en die bovendien op gespannen voet staat met de toch wel heel sterke indruk dat Daimler-Benz van het verliesgevende Fokker àf wilde. Mateman had vooraf trouwens zozeer de indruk gevestigd dat hij opereerde vanuit een 'beschadigd Oranjegevoel', dat zijn kritiek op de boekhouders-mentaliteit van het kabinet bijna terstond verschrompelde. Alsof dat trouwens zo'n schande is. Een goede boekhouder draagt bij aan het verzamelen van de feiten op basis waarvan beslissingen worden genomen. Op Oranjegevoel alleen kan Fokker niet vliegen. Dat zou het CDA, dat zich altijd zo heeft voorgestaan op solide financiering, toch moeten weten.

Zakelijk betekent niet harteloos, een onzakelijke houding nu kan tot gevolg hebben dat we straks hartelozer moeten ingrijpen, zei Wijers. Het leek sterk op het adagium dat het CDA in de jaren tachtig in de strijd wierp om het economische herstelbeleid met zijn snoeiharde bezuinigingen te verdedigen.

Het was misschien wat overdreven dat de woordvoerders van de coalitiepartijen zo massief over Mateman heen vielen (de PvdA en zeker de VVD konden er in de oppositie ook wat van), de christen-democraat maakte het er wel naar. Hij opereerde op en in zijn onstuimigheid af en toe over het randje van wat het CDA tot dusverre voor verantwoordelijke politiek heeft gehouden. Daaruit mag worden afgeleid dat het ongeduld in de fractie om te scoren na de wisselingen in de top de overhand heeft gekregen op de beheerste lijn. Het nogal woeste optreden van het Kamerlid Van der Heijden vorige week in het tweede Van Randwijck-debat wees daar ook al op. De waarschuwing van vice-partijvoorzitter Lodders rond de jaarwisseling voor al te driest gebruik van de botte bijl was kennelijk niet overbodig, maar naar nu is gebleken wel aan dovemansoren gericht. De Hoop Scheffer zet zijn opmars voort, zullen we maar zeggen.

Intussen heeft Wijers een flinke stap omhoog gemaakt in de ongeschreven politieke hiërarchie aan het Binnenhof. Hij mag zich wel voorbereiden op toenemende druk vanuit zijn partij om straks politiek leider Van Mierlo op te volgen, ervan uitgaande dat deze in 1998 het veld ruimt, wat nog geenszins zeker is. Wijers heeft tot nu toe steeds gezegd dat hij die functie niet ambieert, omdat zijn gezinsleven hem te dierbaar is. Zijn nabije omgeving in Den Haag wordt ook niet moe dat keer op keer te beklemtonen. Dat is heel verstandig. Zulke functies moet je niet willen. Brinkman heeft ondervonden hoe slecht het kan aflopen als de begeerte het geduld verdringt (dat zou ook De Hoop Scheffer moeten weten). Het neemt niet weg dat Wijers door zijn wijze van optreden zelf de argumenten in het leven roept die als het ware de onvermijdelijkheid van die volgende stap creëren.

Een parlementair onderzoek naar de overheidssteun aan Fokker in het afgelopen decennium zou overigens niet misplaatst zijn. Wijers repte in het Kamerdebat een- en ander van de ijsberg aan financiële verliezen bij het concern. Dat behoort de Kamer uit te zoeken.