Een dissident wordt wijbisschop in Praag

PRAAG - Václav Maly, priester, ondertekenaar van Charta 77, bekend tot ver over de landsgrenzen vanwege zijn inzet voor mensenrechten, is één van de nieuwe wijbisschoppen van de Tsjechische kerkprovincie. De benoeming verraste vriend en vijand, progressief en conservatief binnen de rooms-katholieke kerk en daarbuiten.

Maly staat bekend om zijn openheid en scherpe vragen aan kerkleiding en publiek. Door velen binnen de Tsjechische rk-kerk wordt hij gezien als een vertegenwoordiger van de lijn van het Tweede Vaticaanse Concilie, dat in Tsjechië nog minimaal voet aan de grond heeft gekregen. Deze lijn staat binnen de kerk onder grote druk. Vooraanstaande woordvoerders staan bloot aan beschuldigingen dat zij de kerk op het dwaalspoor brengen waarop de kerk in het westen is geraakt.

Kardinaal Miloslav Vlk probeerde lange tijd boven de partijen te staan en een bemiddelende rol te spelen tussen beide stromingen. Met de keuze voor Maly maakt hij echter duidelijk dat ook hij van mening is dat er in de kerk grotere openheid komt en dat de kerk een andere rol in de samenleving moet gaan spelen. Dat zijn keuze niet een halve is, maakt de benoeming van de tweede wijbisschop duidelijk. Dat is de dominicaan Païour, evenals Maly een vertegenwoordiger van de progressieve lijn binnen de Tsjechische rk-kerk.

De benoeming komt in een periode waarin conservatieve krachten binnen de kerk zich mobiliseren rondom hun kopstuk, decaan Wolf van de katholieke theologische faculteit in Praag. Deze heeft zich in strijd met de wet en tegen de uitdrukkelijke wil van de kardinaal voor de derde keer laten benoemen tot hoofd van de faculteit. Het conflict, waarin kardinaal en decaan openlijk tegenover elkaar staan, duurt nu al drie maanden zonder dat een oplossing in zicht is.

Maly laat ook na zijn wijding geen twijfel bestaan over de vraag waar hij staat in de huidige situatie. “Binnen de kerk kunnen we tot dusverre niet over fundamentele vragen communiceren zonder conflicten. De kerk lijkt daardoor onzeker te zijn. Naar buiten presenteert ze zich als een monoliet geheel, maar binnen bestaan er vele onuitgesproken brandende vragen. Binnen de kerk moet ruimte geschapen worden voor een vrije uitwisseling van meningen”, zo zei hij in een interview.

Een van de brandende vragen van de Tsjechische rk-kerk vormt de collaboratie van vele priesters met het communistische regime en de positie van destijds in het geheim gewijde priesters. Maly kritiseerde met regelmaat de kerkleiding vanwege haar lakse en weifelende houding in deze kwestie. Ook nu riep hij op om de status van de in het geheim gewijde priesters definitief op te lossen. “De kerk als geheel, dus ook de hiërarchie, dient de moed te hebben om te erkennen dat de recente geschiedenis niet alleen positieve kanten had, maar ook de schaduwkanten van het conformeren aan het communistische regime.”

Als bisschop wil Maly zich met name wijden aan een betere communicatie van de kerk met de samenleving. Binnen de Tsjechische samenleving geniet de kerk geen beste reputatie. Met name de voortslepende kwestie van teruggave van onteigende kerkelijke bezittingen heeft het beeld opgeroepen van een kerk die uit is op rijkdom. De reputatie van Maly daarentegen is een uitstekende. Hij is zeer bekend geworden door zijn optreden tijdens de Fluwelen Revolutie van 1989, toen hij enkele maanden woordvoerder was van het Burgerforum onder leiding van Havel. Binnen de dissidentenbeweging Charta 77 behoorde hij tot de leidende figuren en was een naaste medewerker van Václav Havel. Vanwege deze inzet werd het hem onmogelijk gemaakt zijn ambt als priester uit te oefenen en bracht hij zeven maanden door in de gevangenis. Václav Maly is met zijn 46 jaar de jongste bisschop binnen de Tsjechische bisschoppenconferentie.