Populariteit beroepsleger leidde tot versnelde afschaffing dienstplicht

Van onze verslaggevers AMSTERDAM - De bonden voor dienstplichtigen hekelen vooral de 'slechte timing' van staatssecretaris Meijling voor het afschaffen van de opkomstplicht. Die dupeert het merendeel van de dienstplichtigen.

Ruim 60 procent van hen dient tegen zijn zin, aldus woordvoerder P. Braaksma van de vakbond voor dienstplichtigen AVNM. “Ze hebben een baan moeten laten schieten of een studie moeten uitstellen, terwijl defensie de meeste mensen niet eens nodig had. De staatssecretaris had de dienstplicht eerder moeten afschaffen, bijvoorbeeld afgelopen zomer. Dan waren de studenten onder de laatste groepen dienstplichtigen dit schooljaar in ieder geval niet in de problemen gekomen.”

Wat staatssecretaris Meijling betreft hoeven er vanaf begin februari geen dienstplichtigen meer op te komen. De tweede lichting van 1996, die maandag opkwam, is de laatste. De overige twee lichtingen van dit jaar - ongeveer 1250 dienstplichtigen bestemd voor de landmacht en de marine - zijn buitengewoon dienstplichtig verklaard.

Vooral de bonden voor dienstplichtigen AVNM en VVDM tonen zich zeer ontstemd over de houding van de bewindsman. Defensie kon volgens de belangenorganisaties al lang zien aankomen dat de opkomstplicht vervroegd kon worden afgeschaft. “Wij hebben dat vorig jaar al in een nota berekend”, zegt Braaksma.

“Het afschaffen van de dienstplicht is natuurlijk goed nieuws. Maar op dit moment worden er nog steeds 9 000 dienstplichtigen zwaar gepakt”, concludeert J. van Buuren van de VVDM. “Nog steeds zitten veel jongens tegen hun zin in dienst. Ze hebben niets te doen en lijden aanzienlijke financiële schade.”

Volgens het onderzoeksbureau Berenschot lijdt een dienstplichtige militair een financiële schade die afhankelijk van opleiding tussen de 50 000 en 70 000 gulden ligt. In sommige gevallen scheelt het zelfs 90 000 gulden. In de berekeningen van Berenschot is ook rekening gehouden met pensioenregeling en andere inkomsten naast het basissalaris.

Het ministerie van defensie liet gisteren weten dat de staatssecretaris met zijn abrupte beslissing de opkomstplicht af te schaffen, juist rekening heeft gehouden met het belang van de dienstplichtigen. Volgens een defensie-woordvoerder is de reorganisatie van de landmacht van dienstplichtigen naar beroepsleger zo goed verlopen, dat het niet meer redelijk zou zijn dienstplichtigen op te roepen.

“We roepen niet meer op omdat het risico te groot werd, dat we hen niet meer zinvol bezig zouden kunnen houden. In het najaar van 1995 heeft de staatssecretaris nog gezegd dat dienstplichtigen nodig waren voor het functioneren van de krijgsmacht. Maar de werving van de beroepsmilitairen, de BBT'ers (beroeps voor een bepaalde tijd), is sindsdien zo goed verlopen dat het belang van de dienstplichtigen voorop is komen te staan.”

Is de werving dan niet negatief beïnvloed door de gebeurtenissen in Srebrenica? “Nee, want de doelstelling van vorig jaar om 5700 militairen te werven is gehaald: er waren meer dan 5500 gegadigden. Ook de werving voor de Luchtmobiele brigade bleef onverminderd boven de 95 procent. Kennelijk is de aantrekkingskracht van de landmacht zo groot dat veel jongeren die de arbeidsmarkt betreden, belangstelling hebben voor een baan als militair.” Of het geringe aanbod van werk in de burgermaatschappij hierbij een rol speelt, kan defensie niet zeggen. Volgens de woordvoerder ging de werving al vlot toen de herstructurering van de krijgsmacht naar beroepsleger begon. “De werving van BBT-militairen voor de Luchtmobiele brigade, die begon in 1993, is ook nooit een probleem geweest.”

De afschaffing van de opkomstplicht betekent nog niet dat er bij een onverhoopt groot conflict niet gemobiliseerd kan worden. “Afgezwaaide dienstplichtigen, en op langere termijn inmiddels afgezwaaide BBT'ers blijven in de kaartenbak voor mobilisatie. Iedereen die niet is afgevoerd, blijft oproepbaar. Door de herstructurering van de krijgsmacht zijn de te mobiliseren eenheden weliswaar sterk verkleind, maar er zullen voormalige dienstplichtigen worden opgeroepen.” Grote herhalingsoefeningen zoals in de tijd van vóór de val van de Muur, worden niet meer gehouden. Vandaar dat er geen afgezwaaide dienstplichtigen noch ex-BBT'ers in de toekomst 'op herhaling' moeten komen. Krijgt defensie bij mobilisatie dus de beschikking over een ongeschoolde en ongetrainde 'ouwe hap'? De woordvoerder: “BBT-militairen kunnen voor cursussen nog worden opgeroepen. Bovendien zal een nieuwe bedreiging van militaire aard worden voorzien, zodat er dan voldoende mogelijkheden zijn mensen op te roepen om snel te kunnen oefenen.”

De VVDM denkt er trouwens niet aan zichzelf op te heffen nu er straks geen dienstplichtigen zijn. “We doen hetzelfde als de staatssecretaris met de dienstplicht doet: we schorten de zaak op. Mocht er ooit weer een dienstplicht komen, zijn wij ook weer paraat”, aldus een woordvoerder. Intussen gaat de vakbond als Stichting Erfgoed VVDM verder en zal de Europese vakbond ECCO en zusterbonden in Oost- en Zuid-Europa ondersteunen. “We hebben immers meer dan 30 jaar ervaring.”