Vijftig jaar ongeknakte dwarsheid

De Amerikanen redden hem in het concentratiekamp Dachau op het nippertje van de dood. Nu keert Henk van Luttikhuizen zich tegen zijn bevrijders. De verzetsman juichte bij iedere voltreffer op nazi-Duitsland. De bommen op Bagdad vervullen hem met afschuw.

Zijn vrouw Alida (76) is minstens zo strijdbaar en dwars als Henk van Luttikhuizen. Henk (82) doet het woord en Alida vult aan. Met genoegen verhalen ze van het illegale graf dat ze voor Alida's broer Jan aanlegden in hun bos. In Apeldoorn leverde dat veel commotie op. Ze hadden er wel schik in de autoriteiten wat op stang te jagen.

Hun huisje ligt aan een pad. Pas op een gedetailleerde kaart van Hoenderlo is het te vinden. Henk is een boom van een kerel, maar in feite is zijn lichaam op 26-jarige leeftijd al geknakt. “In '58 moest ik mijn zaak - een transportbedrijf - opgeven. Afgekeurd. Mijn rug was bij het verhoor door de Sicherheitsdienst in Arnhem op drie plaatsen gebroken. Mijn kop hebben ze ook ingeslagen.”

In het verzet zaten Henk en Alida met christenen, communisten, socialisten, vrijdenkers. Henk: “Het is me na de oorlog zo tegengevallen dat die eendracht uit elkaar is gevallen. Ik bracht hier in de buurt illegale krantjes rond. Ik was links georiënteerd, maar nam alles mee. We hadden een zinnetje: 't Vrije Volk is Trouw aan De Waarheid. Dat kon je ook omdraaien. De vraag met welke middelen je tegen de vijand streed, was geen vraag. Dat ligt nu met die bommen op Bagdad anders.”

Henk en Alida zijn actief bij de Vereniging van Anti-Fascistische Oud-Verzetsstrijders (AFVN). Nederland geeft steun aan de bombardementen op Irak en dat vindt de AFVN fout. “Het respect voor de Amerikanen - voor wat ze toen hebben gedaan - is gebleven. Het doel van het platgooien van Duitsland was de oorlog zo snel mogelijk te beëindigen. Met Irak is dat niet zo. Het is geen oplossing, het brengt een vrede niet dichterbij. Alleen de bevolking lijdt. De Irakezen gaan de Amerikanen juist haten en scharen zich zelfs meer achter Saddam Hoessein.”

Aan de muur hangt een foto van SS'ers die burgers afvoeren. Daartussen marcheert Alida's vader - naar later blijkt - de dood tegemoet. In dit huis heerst geen twijfel over wat een dictatuur kan aanrichten. “Natuurlijk is die Saddam Hoessein een fascist en moet-ie weg. Maar niet op deze manier. De Amerikanen en de Engelsen trekken zich niets aan van de Verenigde Naties. Ze doen maar. En wij waren na de oorlog nog wel zo blij dat er zoiets als een VN ontstond.” Net zo gelukkig waren Henk en Alida met de oprichting van de staat Israël. “Hebben die mensen eindelijk hun plek”, dacht Henk. Ook dat gevoel is gebleven. Alleen, dat betekent nog niet dat je blindelings alles goed vindt wat daar gebeurt. “Als je wat zegt over het optreden van de Israëliërs, ben je tegen ze en voor de Palestijnen. Hetzelfde word je verweten als je tegen bommen op Irak bent. Dan ben je voor Saddam.”

Alida suggereert dat - in de zaak-Irak - alles draait om olie. “Daar heb je gelijk in”, zegt Henk. “Er is te veel olie op de markt. De Amerikanen hebben helemaal geen behoefte aan het openzetten van de Iraakse kraan.”

Henk heeft zijn zebra-pak - zoals hij zijn gestreepte broek en jas uit het kamp noemt - van zolder gehaald. Voor de foto. “Het gaat niet om de oorlogen die achter ons liggen. Het is toch gek dat zo'n Nederlandse waarnemer in Irak zegt: 'Wij hebben in zeven jaar geen chemische fabrieken voor strijdgas kunnen vinden' - en nu weten de Amerikanen en Engelsen er wel ineens raketten op te gooien.”

Ze betogen om beurten dat achter de werkelijkheid vaak een heel andere realiteit schuilgaat. Hun uitzicht op de bossages straalt een en al vredigheid uit. Erachter ligt de schietbaan van de Harskamp, een nagel aan hun doodskist. Gelukkig horen ze de laatste jaren minder salvo's. Er zijn geen dienstplichtigen meer, waarvan iedere lichting weer moeten leren schieten. En Alida heeft tot haar grote genoegen gehoord dat het steeds moeilijker wordt om beroepsmilitairen te ronselen.

Haar betoog dat 'kinderen leren om dood en verderf te zaaien, nooit iets goeds heeft opgeleverd', is niet tegen te spreken. Ook tegen de bewering dat er 'in ieder kind wel iets goeds zit, maar je moet het eruit halen', valt niet veel in te brengen. Henk heeft ervaren dat het goede in de mens er soms op een verrassend ogenblik uitkomt: “In kamp Natzweiler in de Elzas stond ik op appèl. Een beetje achteraan, want ik was een van de grootsten. Een SS'er loopt tussen de rijen door en blijft achter me staan. Ik denk: 'Die slaat me zo m'n schedel in'. Dat deden ze zomaar, zonder reden. Ik voel een hand bij mijn jasje. Blijkt hij er een homp brood in gestopt te hebben.”

Het is soms moeilijk tegen de stroom in te roeien, verzucht Alida. Ooit was er een student die bij de uitreiking van zijn bul beloofde nooit mee te werken aan het maken van militair tuig. Alida had met Henk een actie willen beginnen om ook andere afgestudeerden zover te krijgen. Henk: “Want het is toch te gek dat je kinderen in Afrika met stenguns ziet lopen. Dat soort troep komt ook bij ons vandaan.”

Het ging niet door. Zo pacifistisch zijn ze nu ook weer niet. Dat de politie een wapen draagt en dat in uiterste nood gebruikt, stuit niet op bezwaar. “Het is hier nogal afgelegen en als ze me hier iets willen aandoen, zal ik me tot het uiterste verdedigen”, zegt Henk. Nog niet zo lang geleden was het bijna zover. Alida en Henk zetten zich in om de weduwe van NSB-voorman Rost van Tonningen haar pensioen af te nemen. Medestanders van de weduwe - die nog nog altijd nationaal-socialistische denkbeelden uitdraagt - belaagden op een avond het huisje van Van Luttikhuizen. “We zaten televisie te kijken. Zegt Alida: 'Het lijkt wel of er iets op het dak valt'. Dat was ook zo. Ze gooiden stenen. Daarna slaat er ineens een gaatje in de voorruit. Daar schrokken we wel van, omdat we dachten dat er geschoten werd.” De ruit ging uiteindelijk aan diggelen. Henk: “Ben ik naar buiten gegaan en heb geschreeuwd: Moet je eens hier komen, dan schiet ik je door je harses.”

Het volgende project is het voorkómen van Nederlandse steun aan eventuele bombardementen op de Serviërs. Henk's proces is in 1942 voor 'bepaalde tijd verdaagd' en sindsdien gaat hij onverstoorbaar door met het bestrijden van wat in zijn en Alida's ogen niet deugt.