Brussel maakt het de Oké-banaan moeilijk

AMSTERDAM - Europese bananen-importeurs als Fyffes verliezen hun voorkeursbehandeling in het nieuwe bananenbeleid van de EU. Dat is gunstig voor concerns als Dole en Chiquita. Nieuwkomers, zoals de importeur van de Oké-banaan met Max Havelaar-keurmerk, worden ook in het nieuwe beleid achtergesteld bij de gevestige orde van bananenhandelaren.

Dat blijkt uit een uitgelekte circulaire die door de vereniging van Europese bananenhandelaren (ECBTA) aan haar leden is verzonden. De inhoud van die circulaire, het EU-voorstel voor een nieuw beleid, is door bronnen in Brussel bevestigd. De Europese Commissie moet zich nog over het voorstel uitspreken.

Het oude beleid steunde op twee pilaren: een onderscheid naar herkomst van de banaan en een ordening van de markt door vergunningen te verstrekken aan handelaren. Die laatste regeling is vorig jaar door de Wereldhandelsorganisatie WTO veroordeeld als strijdig met de principes van de vrije markt.

De EU heeft zich bij die veroordeling neergelegd, maar uit de uitgelekte notitie blijkt dat de EU geen radicaal nieuw beleid gaat voeren; de twee pilaren waarop het oude systeem rustte, blijven overeind, maar worden enigszins aangepast. Het oude onderscheid tussen bananen afkomstig uit overzeese gebieden van EU-lidstaten, uit voormalige kolonies van EU-staten (de zogeheten ACS-landen) en landen buiten die blokken (dollarbananen) blijft vrijwel volledig intact. Voor elke categorie geldt een tarief aan invoerrechten. Voor EU-bananen hoeft niets aan invoerrecten betaald te worden, de dollarbanaan wordt het zwaarst belast.

Verguisd

In het nieuwe beleid is opnieuw een plaats ingeruimd voor het door de WTO-verguisde vergunningensysteem. Dat systeem bepaalt welke handelaar dollarbananen de EU mag invoeren en hoeveel bananen dat zijn. Welk systeem wordt gekozen, is nog onduidelijk. Er zijn drie opties. De verdeling van het quotum aan dollarbananen dat de EU mag binnenkomen (2,5 miljoen ton per jaar), zou kunnen via het principe 'wie het eerst komt, wie het eerst maalt', via het veilen van de vergunning of op basis van historische marktaandelen.

De ambtelijke werkgroep in Brussel spreekt een voorkeur uit voor het laatste. Via dit systeem wordt ten dele tegemoet gekomen aan de wensen van de WTO. Het verschil in behandeling tussen bijvoorbeeld het Ierse concern Fyffes en het Amerikaanse Chiquita komt te vervallen. Maar nieuwkomers op de markt die geen historische marktaandelen kunnen aantonen, houden een achtergestelde positie. Die kans loopt ook Solidaridad dat via de Oké-banaan met het Max Havelaar-keurmerk kleine producenten aan een betere inkomenspositie probeert te helpen.

In de categorie bevoorrechte landen is ook een wijziging opgenomen. Elf landen, de zogeheten traditionele ACS-landen waaronder Suriname, Ivoorkust, Kameroen en Belize, houden het recht om een quotum bananen in de EU af te zetten tegen gereduceerd invoertarief. Voorheen werd per land afzonderlijk vastgesteld welk deel van dat quotum de EU ingevoerd mocht worden. Die uitsplitsing vervalt, het oude quotum geldt nu voor de gehele groep. Dat is goed nieuws voor Ivoorkust, Kameroen en Belize. Die landen lopen nu tegen de grens van hun quotum op, terwijl de acht andere landen uit de groep nooit hun toegestane hoeveelheid haalden.

De EU echter heeft tegenover deze ACS-landen een hulpverplichting. Het nieuwe beleid dat als effect heeft dat handelaren niet meer worden gestimuleerd om in die landen te kopen, moet dan ook worden gecompenseerd. Uit de notitie blijkt dat er een noodfonds komt voor een periode van tien jaar. Daaraan is een bedrag van ruim 1 miljard gulden verbonden, waarmee in die tien jaar de ACS-landen hun bananenproductie concurrerend met de veelal goedkopere dollarbananen kunnen maken.