Beoordelaars beoordeeld

Wie gaat solliciteren hoeft niet te investeren in nieuwe kleren. Beoordelaars kijken bij personeelsselectie niet of nauwelijks naar de nieuwe creatie en laten het zeker niet meewegen. Dat constateert Karen van Dam in haar proefschrift 'Dansende Beren', waarin ze de beoordelingsprocessen bij personeelsselectie onder de loep neemt.

In haar proefschrift onderzoekt de arbeids- en organisatiepsychologe de wijze waarop selecteurs tot hun oordeel over een kandidaat komen. Bij een selectieprocedure blijken de uitkomsten van persoonlijkheids- en intelligentietesten een veel grotere rol te spelen dan de presentatie van de kandidaat.

Of een reflectant vriendelijk overkomt, speelt geen enkele rol, zo constateert de psychologe. De selecteurs die bij het onderzoek betrokken waren, lieten hun sympathiegevoelens niet meespelen in hun eindoordeel. Ze waren professioneel genoeg om zich niet door dit soort subjectieve waarnemingen te laten beïnvloeden. Factoren als stabiliteit, zorgvuldigheid en de bereidheid open te staan voor nieuwe ervaringen scoren daarentegen wel hoog.

Van Dam haalt een citaat aan van de Amerikaanse persoonlijkheidspsycholoog Funder over dansende beren. Niet het feit dat een beer goed danst is van belang, maar het feit dàt hij kan dansen. Volgens Funder en Van Dam, die ooit danseres was bij het Scapino-ballet, geldt dit ook voor de beoordelaars. Het oordeel van de selecteurs is misschien niet perfect, maar ze doen het toch redelijk goed. “Het is ook belangrijk dat de beoordelaar het goed doet. Het is voor een sollicitant niet leuk als hij te laag wordt ingeschat. Anderzijds is een reflectant er niet bij gebaat als hij een te zware functie krijgt.” Van Dam schetst een somber beeld van iemand die op zijn tenen moet lopen en uiteindelijk overspannen wordt. “Dan heeft hij wel een dip op zijn curriculum vitae, heel nadelig bij volgende sollicitaties.”

Baantjeszoekers die denken dat ze de beoordelaars met een mooi uiterlijk of vlotte babbel om de vinger kunnen winden, komen volgens de onderzoekster bedrogen uit. De testresultaten wegen veel zwaarder mee. Zo worden vrouwen die een baan als caissière ambiëren in de eerste plaats geselecteerd op intelligentie. “Een mooie mascara of een lekker luchtje is niet voldoende. Het gaat heus niet alleen om de indruk”, aldus de psychologe.

Hierover kan ze vanuit haar eigen ervaring bij een consultancy bureau meepraten. “Een keer kwam er een buschauffeur in driedelig pak. Dat werd negatief geïnterpreteerd, omdat dat niet bij de functie zou passen. Toen zei ik 'dat komt omdat hij die baan juist zo graag wil'. Hij probeert zich aan te passen, maar weet niet waaraan.” Van Dam adviseert sollicitanten overigens wel er toch maar verzorgd uit te zien. “Je moet natuurlijk niet met stinkvoeten naar binnengaan.” Uit het onderzoek blijkt dat een levendig gesprek een grote, positieve invloed heeft op het eindoordeel van de selecteur. Van Dam raadt sollicitanten in spe daarom aan tijdens het gesprek goed te luisteren en alert te reageren. “Heel open staan. Dat betekent niet dat je je hele hebben en houden op tafel moet gooien, maar wel dat je goed inspeelt op wat er wordt gezegd.” Volgens haar kan de werkzoekende hierbij best kritisch zijn over zichzelf. “Als dan enkele zwakke plekken naar voren komen, moet je gewoon zeggen dat je bereid bent daar iets aan te doen.”

Maar hier zit wel een addertje onder het gras. Uit het onderzoek blijkt dat selecteurs veel gewicht toekennen aan informatie die in een later stadium van de sollicitatieprocedure naar voren komt. Als een kandidaat op een bepaald terrein wat minder in huis heeft, dan weegt dit extra zwaar, wanneer dat pas aan het einde van de rit blijkt. De helft van het aantal kandidaten kreeg hierdoor een negatief oordeel. (ANP)