Scholten vindt dat hij goed werk doet in Afrika

DEN HAAG - PvdA-senator Jan Nico Scholten (66) praat vandaag met zijn partijgenoten in de Eerste Kamer over zijn functioneren als voorzitter van stichtingen die hulp geven in zuidelijk en centraal Afrika.

Een recent rapport bevat forse kritiek op die organisaties en op Scholten zelf. Scholten zegt dat dit rapport - geschreven door Finse, Zweedse en Nederlandse deskundigen - wat nuttige aanbevelingen bevat, maar ook een hoop kretologie. “Wij doen ons werk zeker niet slecht.”

De organisaties waar het om gaat zijn Awepa (Association of West European Parliamentarians for Action for Africa) en AEI (Afrika-Europa Instituut) die beiden (hetzelfde) kantoor houden in Amsterdam. Awepa, opgericht in 1984, hield zich bezig met de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika, maar heeft met het aantreden van de regering-Mandela zijn activiteiten verlegt.

De stichting traint in diverse Afrikaanse landen volksvertegenwoordigers en hun staf, promoot de deelname van Afrikaanse vrouwen aan de politiek en steunt Mozambikaanse vluchtelingen die in Zuid-Afrika wonen. Awepa leverde ook waarnemers bij verschillende verkiezingen in zuidelijk Afrika. Het AEI is in 1988 opgericht om conferenties over ontwikkelingssamenwerking te beleggen. Scholten is daarnaast nog voorzitter van de Stichting Refugiado, die zich onder meer inzet voor vluchtelingen in Zuid-Afrika.

Zowel Scholten als zijn stichtingen krijgen er in het evaluatierapport, grotendeels geschreven door een Fins bedrijf, stevig van langs. Voorzitter Scholten zou zich veel bezighouden met het dagelijks bestuur en zou nogal autocratisch zijn. Rond de financiën van de organisaties hangt een zweem van geheimzinnigheid, transparant zijn de financiën niet. Dat komt deels omdat de stichtingen vaak samenwerken en opdrachten aan elkaar geven.

Het rapport zet vraagtekens bij het nut van de stichtingen - hun activiteiten overlappen die van andere organisaties - en bij de beloning voor Scholten. Hij houdt 150 000 gulden per jaar over aan zijn twee voorzitterschappen en krijgt per reisdag een vergoeding van 440 gulden.

Scholten betitelt het merendeel van de kritiek als 'kretologie'. Volgens hem heeft de Europese commissie, een van de donoren van Awepa en AEI, onlangs ook een onderzoek gedaan en kwamen zijn stichtingen daar uitstekend uit. De commissie blijft donor, aldus Scholten.

Volgens hem is het absoluut onwaar dat zijn stichtingen een beroerd imago hebben bij parlementariërs en sponsors. Dat hij zich te veel met het management heeft bemoeid, erkent hij. “Mijn directeur was ziek, het werk moest doorgaan, maar er is nu een nieuwe directeur. Hij zal zich bezighouden met de dagelijkse gang van zaken,”

Van financiële onduidelijkheid bij Awepa en AEI is volgens hem geen sprake. “Er is geen donor die is gestopt. Denemarken heeft dat wel gedaan, maar dat land heeft de gewoonte om geen nieuwe projecten te steunen van organisaties die worden onderzocht. Scholten is niet van plan een of twee van zijn voorzittershamers neer te leggen. “Belangenverstrengeling? Het kan juist voordelen hebben om van meer organisaties voorzitter te zijn. Ik zoek wel een aantal vice-voorzitters dat de verantwoordelijkheid met mij wil delen.”

Volgens Scholten hadden Awepa en AEI in 1997 samen een budget van zeven miljoen gulden. Dit jaar zal dat meer zijn. Minister Pronk schonk de organisaties de afgelopen jaren 1,6 miljoen gulden, drie ton ligt nog op de stichtingen te wachten. Het ministerie vindt de organisaties 'zwak in de financiële verantwoording' en heeft hen gemeld dat dit moet verbeteren. Scholten: “Zwak? “Ik sluit niet uit dat het ministerie het dan over het verleden heeft.” Het ministerie heeft geen klachten over de projecten van Awepa en AEI.

De hulporganisatie Novib heeft onlangs een project van Awepa gesteund, waarbij lokale aspirant-politici in Mozambique leerden wat lokale politiek kan inhouden en wat hun bevoegdheden zouden kunnen zijn. Projectleidster Sylvia Borren heeft over dat project geen klachten, de laatste 50 000 gulden zijn recent overgemaakt. “Mijn indruk is: het werk was oké, het geld was oké, de rapportage was aanvankelijk wat algemeen, maar we kregen later een specifiekere rapportage en die was ook oké.”

Bilance, een andere hulporganisatie, heeft een mindere ervaring met Awepa. Bilance (voorheen Cebemo) maakte in maart geld over naar Awepa, bedoeld voor een project voor ontheemde Mozambikanen in Zuid-Afrika. Maar de universiteit die het project uitvoerde, had in juni het beloofde geld nog altijd niet van Awepa ontvangen. “Awepa verdiende geen schoonheidsprijs”, zegt een woordvoerster van Bilance, “want er was veel haast geboden. Voortaan geven we ons geld weer rechtstreeks aan de uitvoerders en niet via een tussenstation.” Zij zegt overigens niet aan de bedoelingen van Awepa te twijfelen.

De PvdA-fractie in de Eerste Kamer wil pas over Scholten oordelen als zij hem heeft gehoord. Scholten geeft zijn collega's in de senaat vandaag een toelichting.