Machtsstrijd in Duitse coalitie

De Duitse bondskanselier Schröder gaat de touwtjes strakker aanhalen. De ministers uit zijn kabinet moeten voortaan al hun plannen melden voor publieke optredens en interviews.

Niet dat de bewindslieden monddood worden gemaakt. Maar Schröder is het meer dan zat om bijna elke dag via de pers met opmerkelijke uitspraken van zijn collega's geconfronteerd te worden. Coördinatie is van nu af aan het trefwoord voor de kanselarij.

De vraag is of minister Oskar Lafontaine van financiën zich iets van de richtlijn van zijn directe chef zal aantrekken. De man heeft zich tot een soort superminister uitgeroepen, is ook nog eens SPD-voorzitter en vindt dat eigenlijk híj bondskanselier had moeten zijn. De partijleider acht zich intellectueel en politiek veruit de meerdere van Schröder.

De afgelopen dagen koos Lafontaine weer een geheel eigen lijn. In een vraaggesprek opperde hij dat de SPD afstand zou moeten nemen van de zogeheten Verklaring van Dresden uit 1994. Daarin beloofde de partij plechtig nooit te zullen samenwerken met de PDS, de opvolger van de Oost-Duitse communisten.

De verklaring uit 1994 is een dode letter gebleken. In de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern is sinds kort een coalitie van SPD en PDS aan de macht. In Saksen-Anhalt wordt de SPD-minderheidsregering gedoogd door de postcommunisten.

Lafontaine suggereerde dat de SPD in de Bondsraad (de Duitse Eerste Kamer) naar samenwerking met de PDS zou moeten streven. Als de linkse partijen bij enkele deelstaatverkiezingen later dit jaar goed scoren, is er, met de PDS, een progressieve meerderheid denkbaar in dit orgaan dat bij belangrijke wetsontwerpen een vetorecht heeft. Sinds de verkiezingen in Hessen, vorige maand, zijn de regeringspartijen SPD en Groenen hun meerderheid in de Bondsraad kwijt en zijn ze aangewezen op CDU/CSU en FDP.

De opmerkingen van Lafontaine geven enorme heibel in de SPD. Menig sociaal-democraat gruwt van mogelijke samenwerking met communisten. Bondskanselier Schröder zag zich genoodzaakt publiekelijk afstand te nemen van de uitlatingen van Lafontaine. Zeker op nationaal niveau zal het niet tot toenadering met de PDS komen, verzekerde hij.

De wrijvingen tussen Schröder en Lafontaine worden met de dag duidelijker. De Duitse pers meet ze breed uit en smult ervan. Politieke commentatoren spreken van een machtsstrijd die een gevaar vormt, of misschien al is, voor de roodgroene coalitie.

Er zijn meer verklaringen waarom het met het linkse kabinet zo moeizaam verloopt. Zo is het optreden van de kleinste coalitiepartner, de Groenen, ronduit ongelukkig. De partij is als de dood dat ze het onderspit delft tegen de veel grotere SPD. Bij de kabinetsformatie stelden de Groenen daarom harde eisen: stoppen met de kernenergie en een dubbele nationaliteit voor buitenlanders.

Vooral minister Jürgen Trittin is een stoorzender. SPD'ers kijken met jaloezie naar hun Britse geestverwanten. De Labourpartij van Tony Blair is niet op een coalitiepartner aangewezen en regeert nu al bijna twee jaar vrijwel rimpelloos.

Ook de verhouding tussen de regering en de werkgevers is verre van ideaal. Deze week hebben 22 topmanagers van grote ondernemingen een brandbrief naar bondskanselier Schröder gestuurd waarin ze krachtig stelling nemen tegen de belastingplannen van de regeringspartijen die de Bondsdag aanvaardde. Levensgevaarlijk voor de werkgelegenheid, is hun boodschap.

De brief bevat veel ketelmuziek (niet alle verwijten zijn terecht, zo revolutionair is het nieuwe fiscale systeem ook weer niet), maar de opstand van de werkgevers is een bedreiging voor hét centrale thema uit het regeerakkoord: bestrijding van de werkloosheid via een 'Verbond voor werk' dat de sociale partners zouden moeten afsluiten.

Gerhard Schröder blijft zo op het oog de rust zelve. Hij treedt op in populaire tv-programma's, zegt voortdurend dat de fricties in zijn kabinet aanloopproblemen zijn en dat de coalitie stevig in het zadel zit. Maar hij zal zich een voortvarender start van zijn ploeg voorgesteld hebben.