Zeep en pacifisme in en op de witte toren

Meestal scheurt de automobilist er onbewust aan voorbij, die aparte plek langs de snelweg. Trouw staat even stil in de berm (8).

Inderdaad, de pilaar met ruitjes heeft ooit de functie van verstuivingstoren van zeepvlokken gehad, een sproeitoren noemen ze het gevaarte ook wel. Jonkheer E. van Suchteren liet in 1936 pal aan de oude rijksweg de zeepfabriek De Toren neerzetten en daarin was de witte kolom het belangrijkste element.

Boven in de toren werd een mengsel van waspoeder en water gesproeid, terwijl beneden hete lucht de weg naar boven zocht. Ergens in het midden van de toren kwamen die twee elkaar tegen, verdampte het water en dwarrelden de vlokken zeep vervolgens naar beneden.

Het gedwarrel in de toren was maar van korte duur, want toen de fabriek in 1956 werd verkocht, trof de nieuwe eigenaar, L. Landman, een compleet verroest machinepark aan. Hij sloopte het metaal en begon er een nieuwe bedrijf in geneesmiddelen die zonder recept verkrijgbaar waren: het zelf ontdekte hoestmiddel Pactolan en Knoflox.

Volgens zijn weduwe, mevrouw J. Landman-Nicolai, was de witte toren meer dan een gewone toren voor hen. Als zij met haar man op weg was van Groningen - waar zij toen nog woonden - naar Amsterdam, zei haar man altijd ter hoogte van Naarden: “Dat is nog eens een fabriekje voor mij”.

Toen een paar jaar later een makelaar langskwam met de boodschap dat hij een mooi bedrijfspand te koop had, zei Landman eerst nee vanwege financiële problemen. “Maar het is de toren”, moet de makelaar toen gefluisterd hebben. En Landman ging direct naar de bank.

Landman was een opvallend ondernemer. Zo was hij - ook midden in de Koude Oorlog - overtuigd pacifist. En om Nederland te bekeren, gebruikte hij zijn zeeptoren. Bovenin, net onder de dakrand, liet hij op de witte gevel de neontekst 'Nederland Ontwapent!' aanbrengen. Met daaronder, daarvoor was hij zakenman genoeg, de verlichte produktnamen van zijn uitvindingen. Met de reclame had het Gooi geen moeite, maar de pacifistische leuze was overheid een doorn in het oog. Maar wie kon Landman wat maken?

Hij heeft verschillende keren voor de rechter moeten verschijnen omdat de tekst het verkeer op de oude rijksweg te zeer zou afleiden. Landman is geen enkele keer veroordeeld, maar zijn verdediging kostte hem wel zijn gehele privé-kapitaal.

De Pacifistisch-socialistische partij (PSP) kwam nog bij hem aan de deur, die zag wel wat in de ondernemer. Maar de ondernemer zag niets in de partij, in geen enkele overigens.

De pacifistisch zakenman was ook nog eens uiterst creatief. Op de bovenste verdieping van de toren die hij verder als opslagruimte gebruikte, had hij zijn schildersatelier, waar hij zo veel mogelijk verbleef. Hij maakte vooral landschappen en met dat uitzicht vanaf de toren, moet hij inspiratie genoeg hebben gehad.

De weduwe Landman is maar een paar keer boven geweest, maar zegt dat het zicht fantastisch was. Je kon daar over het IJsselmeer heenkijken, en het Gooi in. “Heerlijk was het”, zegt ze op een toon die aangeef dat zij veel van haar man hield, èn van de toren.