Mazowiecki: religie in Bosnië misbruikt als oorlogsbrandstof

WARSCHAU (ENI) - Europa moet ook in de toekomst laten zien dat het bereid blijft de nek uit te steken voor de moslims in Bosnië. Zo niet, dan wordt de westerse onverschilligheid koren op de molen van fundamentalistische stromingen in de islam, binnen en buiten Bosnië, aldus ex-VN-rapporteur Mazowiecki.

“De oorlog in Bosnië is geen godsdienstoorlog, maar religieuze verschillen doen dienst als bouwstenen voor de nationale identiteit; ze worden misbruikt.” Dat zegt Tadeusz Mazowiecki, de eerste premier van het democratische Polen na de ineenstorting van het communisme, progressief katholiek intellectueel, gewezen raadsman van Solidariteit, ex-dissident en gewezen VN-rapporteur over de schending van mensenrechten tijdens de burgeroorlog(-en) in het voormalig Joegoslavië. Hij werd in zijn woonplaats Warschau geïnterviewd door het oecumenische persbureau ENI.

In zijn hoedanigheid als VN-rapporteur nam hij zes weken geleden ontslag, nadat de 'blauwhelmen' de 'veilige gebieden' Srebrenica en Zepa ontruimden, waarna de Bosnische Serviërs hoogstwaarschijnlijk enkele duizenden volwassen mannen afslachtten. Het was voor Mazowiecki de laatste druppel. De 'Contactgroep' van westerse grootmachten en Rusland nam niet eens de moeite meer hem om informatie en advies te vragen, voor Mazowiecki na drie jaar dienst het zoveelste bewijs dat hij slechts als een schaamlap diende dat het falend ex-Joegoslavië-beleid van de Westeuropese landen moest bedekken.

“Ik heb gedurende mijn missies in Bosnië contact proberen te onderhouden met de drie grote religieuze gemeenschappen - de orthodoxe, katholieke en moslim-gemeenschap - én met de kleine, slinkende joodse gemeenschap in Sarajevo. Maar ik heb tot mijn spijt ondervonden dat religieuze kwesties nog steeds gebruikt worden als brandstof bij inter-etnische conflicten.”

Zo wordt de Serviërs in Bosnië en in 'klein-Joegoslavië' stelselmatig aangepraat dat hun kerk én hun volk het slachtoffer zijn van een 'samenzwering' in de naam van de rooms-katholieke kerk en de islam. “Deze gedachte wordt zeer krachtig gepropageerd en ik zie de Servisch-orthodoxe kerk geen enkele moeite doen om aan die propaganda een eind te maken.”

Het is Mazowiecki ook opgevallen dat de Servisch-orthodoxe kerk de meest extreme stroming binnen het Servisch nationalisme steunt. Toen de president van klein-Joegoslavië, Milosevic, noodgedwongen een vredelievender koers ging varen, raakte hij in conflict met Radovan Karadzic, de Bosnisch-Servische leider, die door Mazowiecki wordt omschreven als 'extreme, onbeheerste exponent van het Servische nationalisme'. De Servisch-orthodoxe kerk schaarde zich in dit conflict achter Karadzic en koos partij tégen Milosevic.

Gevraagd een mening te geven over het optreden van de rooms-katholieke kerk in Kroatië en Bosnië, zei Mazowiecki dat hij “een hele goede opstelling” was tegengekomen bij bisschop Komarica van Banja Luka en kardinaal Franjo Kuharic van Zagreb, met wie hij diverse malen heeft samengewerkt. “Maar ik kan niet zeggen dat de hele katholieke clerus, zeker die in Hercegovina, vrij is van nationalistische smetten. De meeste priesters leggen de nadruk geheel bij het kwaad dat katholieke Kroaten is aangedaan, zonder in te gaan op het smerig gedrag van Kroaten in het Kroatisch-Bosnische conflict.”

De jongste NAVO-bombardementen hebben verbetering in de toestand gebracht, maar in juli jongstleden zag het er nog sterk naar uit dat het westen de Bosniërs liet vallen. Volgens Mazowiecki is “de bereidheid om de Bosniërs op te offeren altijd als onderstroom in het westerse beleid aanwezig geweest”. Als hij daarover door moslims in Sarajevo kritisch werd ondervraagd, probeerde Mazowiecki duidelijk te maken dat er geen religieuze motieven aan de westerse onverschilligheid voor het lot van Sarajevo ten grondslag lagen. “Maar ik moest toegeven dat het Europa aan voldoende motieven om in te grijpen ontbrak. De moslim-kant is hier erg gevoelig voor. Meer en meer moslims geloven dat de christelijke wereld hen niet behandelt zoals ze christenen zou behandelen. Als Europa niet duidelijk maakt, dat coëxistentie mogelijk is - zeker met de gematigde islam van Bosnië - zal het gevoel van verlatenheid een fundamentalistische terugslag veroorzaken.”