Met GroenLinks is de samenleving niet duur uit

GroenLinks heeft zijn verkiezingsprogramma onderbouwd met een stevige financiële paragraaf. Dat was even schrikken voor eenieder die een nieuwe coalitie van CDA, PvdA en GL tot de mogelijkheden rekende.

Mij verbaast de schrik over de financiële vertaling. Keer op keer heeft Paul Rosenmöller de nadruk gelegd op een tweetal kwesties waar een trendbreuk nodig is: bij de ecologische kwestie en bij het voorkomen van de tweedeling in onze samenleving. Kritiek op de paarse partijen is nu juist dat zij geen echte keuzen maken. Het is in hun conceptprogramma's vooral pappen en nathouden.

Het is toch van de gekke dat de PvdA wel de mond vol heeft over armoede, maar nog steeds terugschrikt voor de noodzaak het minimum structureel te verhogen. Of neem het feit dat een milieupartij als D66 vrolijk uitgaat van 3% economische groei, zonder zich af te vragen of dat wenselijk is voor de belasting van het milieu. Armoede valt niet op te lossen met een grijpstuiver. Ook voor reductie van het broeikaseffect en de omschakeling naar duurzame productie zijn forse investeringen nodig. Het zou toch raar zijn als GL dat telkens wel roept, maar daar de financiële consequenties niet van trekt. En het verschil met de voorgangers van GL is dat de bedragen die nu gepresenteerd zijn, geen slagen in de oppositionele lucht zijn. GL durft het aan - net als in 1994 - om deze cijfers voor te leggen aan het CPB. Ook hebben we de politieke moed om met de boodschap te komen dat de ombuigingen voor eerlijker inkomensverhoudingen en voor het milieu offers vragen van de beter gesitueerden. Dat is nu eenmaal de consequentie van eerlijk delen in een schoon land.

Dat GL zijn eigen keuzen maakt is toch wat verwacht mag worden. Er zou pas echt niets te kiezen zijn, noch voor de weifelende PvdA-stemmer, noch voor die van D66 en het CDA, als wij als vijfde partij ons amper onderscheiden. Die afstand is geen sta in de weg maar een voorwaarde voor debat. Wel is de vraag terecht of de afstand niet al te groot wordt. Trouw schrok nogal van de miljarden die over tafel vlogen. Daar valt echter het nodige op af te dingen. Allereerst gaat het om ombuigingen die aan het einde van de kabinetsperiode in 2002, gerealiseerd moeten zijn. 6 miljard voor de sociale minima (en niet voor 'alle' uitkeringen, zoals Trouw ten onrechte schreef) lijkt veel. Als we ons realiseren dat paars in deze kabinetsperiode voor 9 miljard bezuinigde op de sociale zekerheid, dan relativeert dat de 'onmogelijkheid'. 10% koopkrachtverbetering voor de sociale minima in 4 jaar bestaat trouwens uit meer dan inkomensverbeteringen. Dat wordt mede gerealiseerd door een betere huursubsidie, het afschaffen van eigen bijdragen in de gezondheidszorg en het weer volledig inkomensafhankelijk maken van ziekenfondspremies.

Een voetinkomen (gedeeltelijk basisinkomen) van ¿ 400,- per persoon per maand joeg volgens het bericht de kosten van het dagje congres fors de hoogte in. Allereerst is dat een misverstand. In de financiële vertaling van het programma is al rekening gehouden met dit bedrag. Dat voetinkomen is wel een forse operatie. Maar de eerste ¿ 250,- is een kosten-neutrale omzetting van de huidige belastingvrije som in een voor iedereen gelijk bedrag. Hiermee vervalt het voordeel dat hogere inkomens hebben van de huidige grotere aftrek. De ophoging van het voetinkomen tot ¿ 400,- wordt vooral betaald uit een terugsluizen van de (voor het milieubeleid noodzakelijke) energieheffingen en door afschaffing van aftrekposten. Ook in de belastingplannen van het paarse kabinet is sprake van ongeveer een even hoge belastingvrije voet om te zetten in zo'n voor iedereen gelijk bedrag. Het verschil is dat bij GL de rijken minder compensatie krijgen en de armen meer, omdat het voetinkomen nivellerend werkt.

Tot slot de bezuinigingen op defensie, oplopend tot 3 miljard in 2002, op een begroting van 14 miljard. Is dat nu wel verantwoord als GL tegelijk oproept tot deelname aan vredesmissies? Op zich kan het feit dat GL de Luchtmobiele Brigade wil opheffen, voor de volgers van het weer opgelaaide defensiedebat geen verrassing zijn. In feite was deze brigade een peperdure afkoopsom voor het ongenoegen bij de landmachttop over de inkrimping na het einde van de Koude Oorlog. Zo'n zwaar uitgeruste elite-eenheid - inclusief gevechtshelikopters - blijkt bij vredesmissies niet nodig te zijn. In Bosnië is de Luchtmobiele Brigade slechts ingezet als klassieke infanterie met pantservoertuigen. Er werden trouwens regelmatig ook andere infanterie-eenheden gebruikt. De Luchtmobiele Brigade is daar bovendien, in tegenstelling tot de mariniers, gewogen en te licht bevonden. Daarom gaan ook in de PvdA stemmen op om de Luchtmobiele Brigade af te schaffen. (Wallage in Het Parool van 24 december 1997).

De rol van onze krijgsmacht zal bij vredesoperaties altijd aanvullend zijn op die van belangrijke spelers op het politieke wereldtoneel. Eén van de lessen van Srebrenica was namelijk dat ons land nooit meer alleen zo'n gevoelige opdracht moet aannemen als we op beslissende momenten afhankelijk zijn van de politieke wil van derden, zonder die te kunnen beïnvloeden. Nu wordt de deelname aan vredesoperaties vooral gebruikt als alibi om niet op materieel te bezuinigen dat nodig was voor de klassieke landsverdediging in de tijd van de Koude Oorlog. Zo wil men het komend decennium alle F-16's voor 12 miljard gulden gaan vervangen, terwijl dat niet nodig is. De marine kan al haar fregatten vervangen voor miljarden, terwijl juist nut en noodzaak van een buitenproportionele marine discutabel zijn.

GL meent met zijn programma een aantal heldere en noodzakelijke keuzen voor te leggen. Dat zijn geen keuzen die we maken om ons van andere partijen te verwijderen. Het zijn maatregelen die steunen op belangrijke inzichten bij maatschappelijke organisaties en deskundigen. Vakbeweging, sociale diensten, wetenschappers, lokale overheden en vele anderen wijzen keer op keer op de noodzaak het sociale minimum te verhogen. Het is dan toch niet vreemd dat wij - tot nu toe als enige partij - bereid zijn daaraan financiële consequenties te verbinden.