'De kiezer gaf een signaal af dat socialer beleid gewenst is'

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De voorzitter van de Sociaal-economische raad Klaas de Vries gaat verkennen welke obstakels de vorming van een nieuw kabinet van PvdA, VVD en D66 in de weg kunnen staan. De PvdA'er werd gisteravond door koningin Beatrix aangezocht als informateur.

De Vries moet de komende dagen vooral uitzoeken onder welke voorwaarden D66, de verliezer van de Tweede-Kamerverkiezingen, kan meedoen aan een voortzetting van het paarse kabinet. Daarnaast zal hij een soort agenda opstellen voor de onderhandelingen over de grootste hobbels die PvdA en VVD onderling moeten gladstrijken.

D66 eiste de afgelopen dagen drie ministers of tenminste twee zware posten in het nieuwe kabinet. Fractieleider Borst zei verder dat er fors meer geld voor de zorg moet komen. PvdA en VVD zijn vooral verdeeld over het financieel beleid en de infrastructuur.

De Vries sprak, voor hij werd aangezocht als informateur, twee uur lang op Paleis Noordeinde met koningin Beatrix. De benoeming van een informateur van PvdA-huize was de wens van PvdA, D66 en VVD, al hield VVD-leider Bolkestein in zijn advies de mogelijkheid open voor een tweede informateur uit VVD-kring. Dat De Vries is benoemd en niet de andere mogelijke kandidaat, vice-voorzitter van de Raad van State Tjeenk Willink, wijst erop dat de koningin haast wil maken in deze eerste fase van de kabinetsformatie.

De Vries, met zijn financieel-economische achtergrond, wordt in staat geacht snel de grootste obstakels in kaart te brengen en een voorzichtig begin te maken met onderhandelingen. Tjeenk Willink kan achter de hand worden gehouden voor het geval de formatie in een impasse raakt. De koningin benoemde De Vries na een laatste advies eerder op de dag van Tjeenk Willink.

Daarvoor consulteerde de koningin de fractievoorzitters van de vier kleinere partijen SP, SGP, GPV en RPF. Zij vinden deelname van D66 niet voor de hand liggend. “D66 is wel gedecimeerd. Dat maakt het problematisch voor die partij om mee te doen”, zei SP'er Marijnissen. “D66 moet zelf niet willen”, oordeelde Van Dijke (RPF) zelfs. “Het is politiek niet geloofwaardig weer te willen deelnemen.”

SP-leider Marijnissen, die een boeket rode bloemen en een stapeltje SP-boeken had meegebracht, suggereerde een PvdA-informateur te benoemen die alle mogelijke coalities moet bekijken. “De kiezer heeft een signaal afgegeven dat een socialer beleid gewenst is. Daardoor valt de VVD volgens Marijnissen af. Zelf wil hij best in een kabinet stappen. “Eén telefoontje van Kok en ik ben er.”

RPF-voorman Van Dijke adviseerde direct een formateur te benoemen, Kok, om een PvdA-VVD-kabinet tot stand te brengen. “We hadden in de campagne een voorkeur voor een kabinet met het CDA, maar nu die partij weer verloren heeft ligt haar deelname niet meer voor de hand.”

De SGP zag het meest in een PvdA-informateur die alle mogelijke coalities onderzoekt. Bij voorkeur moet het CDA meedoen, om nog een christelijke tint aan het nieuwe kabinet te geven. In de visie van het GPV moest een formateur (Kok) bekijken of PvdA en VVD verantwoorde afspraken kunnen maken over zaken die in het paarse kabinet onder druk zijn komen te staan, zoals milieu en het sociaal beleid. Zo niet, dan zag het GPV een coalitie met het CDA in beeld komen.