DURE CHRISTENPLICHT

Een prima Kamerlid, die Jaap de Hoop Scheffer. Ik neem daarom voetstoots aan dat hem inderdaad een samenleving voor ogen staat “die ook op de lange termijn nog met overtuiging de vluchteling kan en wil opnemen”, zoals hij gisteren schreef in de brievenrubriek. Ja ik ben zelfs geneigd te geloven dat daarom, naar hij ook zei, “snelle procedures noodzakelijk zijn” en de “illegaliteit” krachtig moet worden bestreden.

Het is echter naïef van De Hoop Scheffer om te denken dat hij met een dergelijk beleid het ook voetstoots met de christelijke ethiek op een akkoordje denkt te kunnen gooien. Zo eenvoudig is dat niet. Zijn pleidooi om zo kort na de invoering van de beperkte identificatieplicht met een algemene toonplicht op de proppen te komen, om de naar illegalen speurende vliegende brigades te verdubbelen en de inmiddels straffe procedures nog verder te stroomlijnen, wekte vooral wantrouwen. Hier is een CDA'er aan het woord die de heer Bolkestein lijkt te willen overtreffen, is een christelijke ethicus geneigd te denken.

En jawel, het christelijk geweten trad al helemaal buiten zijn oevers toen De Hoop Scheffer zaterdag in Den Bosch betoogde dat korte procedures daarom ook noodzakelijk zijn, omdat asielzoekers anders in de gemeenten voor de straat, de buurt, de school of de kerk, een 'gezicht' krijgen en er zo “een begrijpelijke vorm van solidarisering ontstaat met hen indien de overheid na maanden komt met de mededeling dat ze Nederland moeten verlaten”. Wat De Hoop Scheffer hier uitsprak (en in zijn brief in Trouw herhaalde) is “verschrikkelijk”, noteerde onze redacteur uit de mond van een daar aanwezige geschokte mevrouw.

Ik kan niet anders zeggen: deze mevrouw heeft vanuit haar positie groot gelijk. Het is dure christenplicht het op te nemen voor de naaste in nood. Of, zoals oud-premier Lubbers telkens weer als de belangrijkste christen-democratische opdracht onder de aandacht brengt: ieder mens telt. En de CDA-denker Jos van Gennip legde afgelopen zaterdag nog eens uit dat het “gelaat van de ander” voor een waarachtig mens-zijn van wezenlijke betekenis is. Anders gezegd: De Hoop Scheffer riep heel wat over zich af met zijn pleidooi voor snellere procedures ten einde te voorkomen dat asielzoekers een gezicht krijgen. Want hoe anders zijn waarschuwing voor solidarisering te begrijpen?

Maar alvorens comfortabel achterover te leunen en De Hoop Scheffer te veroordelen wegens zijn vermeende inbreuk op de christelijke ethiek: echt ongelijk heeft hij niet. Zou het CDA handelen zoals de christelijke ethiek gebiedt, dan zou Nederland binnen de kortste keren worden overspoeld met vluchtelingen. Dan zouden de problemen zich vermenigvuldigen en zouden we straks geen vluchteling meer kunnen opnemen, wat De Hoop Scheffer nadrukkelijk wel wil.

Hier is sprake van een dilemma dat de voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid(WRR), J. P. H. Donner, afgelopen zaterdag op het CDA-symposium helder onder woorden bracht. Hij zei: “we hebben de staat te vaak gezien als de 'goede herder' die 99 schapen in de wildernis achterlaat om één schaap te redden. De overheid is er echter in de eerste plaats om die 99 andere schapen uit de wildernis te halen. Dat is het verschil tussen christelijke ethiek en christen-democratische politiek”.

Anders gezegd: het is de allereerste taak van de overheid er voor te zorgen dat de Nederlandse schaapjes niet in de wildernis omkomen. Pas als zij daarvan zeker is, ontstaat er ruimte zich om die andere schaapjes te bekommeren. Dat is geen vrolijke conclusie, zoals ook Donner al vermoedde. Niet voor niets voegde hij er daarom aan toen: “Ik vrees dat in die optiek er minder plaats is voor bevlogenheid, ethiek en verontwaardiging over de slechtheid van de wereld”.

Het kan trouwens nog veel somberder. Je zou ook kunnen zeggen: als er zo'n groot verschil bestaat tussen christen-democratische politiek en christelijke ethiek, zo groot dat we ons niet meer mogen opwinden over de slechtheid van deze wereld, wat is dan nog de betekenis van een christelijke partij? Misschien willen Donner en De Hoop Scheffer dat nog eens aan die oprecht geschokte mevrouw te Den Bosch uitleggen.