'Andere opzet sociale zekerheid kost handen vol geld'

Cadans, de opvolger van BVG en Detam, wil geen uitkeringsfabriek meer zijn voor werklozen en WAO-ers. Cadans wil mensen toeleiden naar werk. Directeur Van Es noemt dat moeilijk omdat het kabinet geen visie heeft op een nieuwe sociale zekerheid.

Dat is volgens directeur R. van Es van de uitvoeringsorganisatie Cadans de balans van de privatisering van de sociale zekerheid. Cadans, zoals de gefuseerde Detam en BVG tegenwoordig heet, is een van de uitkeringsorganisaties die de WAO, WW en de nieuwe Ziektewet uitvoert.

Volgens Van Es is er geen sprake van een betere begeleiding van werklozen, zieken en arbeidsongeschikten; laat staan dat hun kansen op werk zijn verbeterd. Toch was dat een van de belangrijkste redenen voor de politiek om de wijzigingen in de sociale zekerheid door te voeren. Er moesten minder mensen een beroep doen op de uitkeringen. Zieken of werklozen dienden terug te keren op de arbeidsmarkt. Bovendien moest de sociale zekerheid efficienter werken.

Maar daarvan is nauwelijks sprake. Volgens Van Es zijn juist de kosten van de sociale zekerheid gestegen, omdat de politiek met “allelei rigide Haagse” regeltjes efficiency in de sociale zekerheid tegenwerkt. Zo mag de informatie voor commerciele verzekeringen (pensioen, WAO-gat, nabestaanden) niet worden gekoppeld aan sociale verzekeringen als WAO en WW. De politiek is bang dat de privacy wordt geschonden en publiek geld voor commerciele doeleinden wordt gebruikt. Volgens Van Es is die zorg wel gerechtvaardigd, maar “Sociale Zaken heeft nu een juridisch gedrocht gemaakt om die twee soorten verzekeringen te scheiden. Het gevolg is dat werkgevers nu veel meer tijd en geld kwijt zijn om alles te regelen. Het belang van onze klanten is volledig uit het oog verloren.”

Hij geeft als voorbeeld de ziekmelding: “hadden werkgevers eerst bij een ziekmelding met één instantie te maken, nu moeten ze dat melden bij zowel de Arbodienst als de bedrijfsvereniging. En als ze particulier verzekerd zijn ook nog eens bij de verzekeraar. Dat is drie keer zoveel werk voor de werkgever en dus niet goedkoper of efficienter.” En al die instanties hebben eigen artsen en controleurs. “Werknemers moeten dus overal hetzelfde ziekte-verhaal vertellen”.

Ook kwalitatief is er weinig verbeterd. Van Es: “Door de prijzenslag tussen arbodiensten is er vrijwel geen preventie of begeleiding. Ze doen precies wat ons als bedrijfsvereniging jarenlang is verweten: het uitsluitend registreren van ziekmeldingen.” Het wrange daarvan is volgens Van Es dat de bedrijfsverenigingen begin jaren '90 net waren begonnen dat beleid te wijzigen. Er was een integrale behandeling van cliënten opgezet. “Maar dat kind is met het badwater weggegooid.”

De kans dat WAO-ers terugkeren op de arbeidsmarkt is sinds 1994 zelfs kleiner geworden. “Door de privatisering van de Ziektewet vinden werkgevers het veel te riskant om mensen met een vlekje aan te nemen.”

En voor mensen met een werkloosheidsuitkering kan de bedrijfsvereniging ook niet meer doen. Worden in de bijstand allerlei experimenten toegestaan om mensen aan de slag te krijgen, in de WW is dat wettelijk verboden. “Wij probeerden het,maar kregen daarvoor een harde tik van het toezichtsorgaan CTSV. De WW is heel rigide. Wij zouden graag willen dat de politiek om ook voor WW-ers experimenten toestaat maken om nieuw werk te creëren.”

De wens te experimenteren met uitkeringsgeld is een gevolg van de nieuwe kerntaak die Cadans zich sinds kort oplegt. “De organisatie wil niet langer een uitkeringsfabriek zijn, maar zich primair toeleggen op het toeleiden van uitkeringsgerechtigden naar de arbeidsmarkt.” Het is een bijna revolutionair plan voor de uitvoeringsorganisatie, die zich tientallen jaren uitsluitend toelegde op het keurig verstrekken van uitkeringen en het innen van premies.

In de nabije toekomst moet een nieuw computersysteem het grootste deel van dat werk overnemen. Van Es: “Dat scheelt de werkgever een hoop werk en ons ook. Onze toegevoegde waarde is dat we mensen zodanig begeleiden dat ze weer geschikt zijn voor een baan. We zorgen dat werkgevers in sectoren en regio's werk aanbieden. En we dienen contracten te sluiten met arbeidsbureaus en uitzendbureaus voor het bemiddelen naar werk.”

Cadans wil geen gedwongen winkelnering bij arbeidsbureaus. “Een monopoliepositie voor arbeidsvoorziening is niet wenselijk. Gemeenten en wij moeten vrij zijn in het belang van uitkeringgerechtigden en werkgevers om de meest passende oplossing te zoeken. De politiek is bang voor een concurrentieslag tussen groepen uitkeringsgerechtigden. Dat kun je voorkomen, door als politiek extra geld ter beschikking te stellen voor bijvoorbeeld langdurig werklozen of arbeidsongeschikten. Daarmee stuur je als politiek doelgroepenbeleid.”

Met de koerswijziging heeft Cadans weer een bedrijfsvisie. Hoe belangrijk dat voor het personeel is, bleek wel uit de presentatie van het plan. Van Es: “We kregen als directie na de presentatie stevig applaus, zo blij was men dat er eindelijk weer eens een visie is.” Minder gelukkig is het bijkomende effect: bij Cadans verdwijnen zo'n 2150 van de 4300 banen. Gedwongen ontslag sluit Van Es nadrukkelijk niet uit, maar wordt zoveel mogelijk door herscholing voorkomen.

Toch blijft onduidelijk hoe Cadans er straks precies uitziet. Dat komt omdat de politiek niet kiest tussen marktwerking of regionale uitvoeringsorganisaties, zegt Van Es. Zo is Cadans aan de ene kant bezig samen te gaan werken met arbeidsbureaus, uitzendbureaus, sociale diensten en SFB en Gak in de regio's. Maar tegelijkertijd bereidt de organisatie zich voor op eventuele marktwerking. Dat betekent weer volgens Van Es zo flexibel en goedkoop mogelijk zijn. “We proberen sterk en wendbaar te zijn, zodat we op alle politieke wensen snel kunnen inspelen en ons onderscheiden van andere uitvoeringsorganisaties.”

Of Cadans succes zal hebben met zijn nieuwe kerntaak, het toeleiden van mensen naar werk, hangt ook af van de kansen en de ruimte die de politiek hiervoor geeft. Ook hier hoopt Van Es dat er snel duidelijkheid komt. “Het kabinet neemt wel stappen naar een nieuw stelsel van sociale zekerheid, maar elke visie daarop ontbreekt tot nu toe. Er is veel energie gestoken in het veranderen van de hoogte en duur van uitkeringen. Maar dat is in feite een bliksemafleider. Het effect is tijdelijk, zolang het goed gaat met de economie. Sociale zekerheid moet eigenlijk gaan over herintegratie van mensen op de arbeidsmarkt. Maar daarover is in Den Haag, jammer genoeg, nog weinig nagedacht.”