'BSE? Niet bij ons', adverteert Duitse slager

DÃœSSELDORF - Boer Hans-Jürgen Mikus, eigenaar van de omstreden 'Duitse' BSE-koe, had al zo'n bruin vermoeden. “Is Cindy eigenlijk Cindy wel?”, vroeg hij zich donderdag aan het eind van de middag hardop af terwijl hij over het erf van zijn boerderij stapte. “Was ze Duits, of kwam ze toch uit Engeland?”

Nog geen 24 uur later kwamen er zowel uit het ministerie van landbouw in Bonn als uit de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern (waar het kalf geboren zou zijn) aanwijzingen dat de twijfels van de geplaagde boer gerechtvaardigd zijn. Cindy was zo goed als zeker geen Cindy, Cindy was hoogstwaarschijnlijk Rita. En Rita kwam uit Groot-Brittannië, en was dus niet in Duitsland geboren. Zíj stierf op 27 december vorig jaar op de boerderij van Mikus. Weken later bleek dat de gekke-koeienziekte BSE de doodsoorzaak was.

Er is flink geknoeid met oormerken en documenten, dat staat wel vast. De zaak heeft 'een criminele inslag', heet het. Het onderzoek is nog niet helemaal afgerond, maar uit de informatie die gisteren naar buiten kwam, is de affaire toch goed te reconstrueren.

Cindy was al jaren dood. Moederkoe Camelia bracht haar op 25 juli 1992 op een boerderij in het dorpje Wagun in Mecklenburg-Vorpommern in de voormalige DDR ter wereld. Helaas was het kalf levenloos. Maar toch zat daar ook wel weer een voordeeltje aan. Het gaf de betrokken instantie, die kalveren moet inschrijven in de boeken, de kans te sjoemelen met papieren en oormerken. Het toeval wilde dat er op dezelfde boerderij al ene Rita was, een kalf dat illegaal uit Groot-Brittannië geïmporteerd was. Zij werd als het ware 'witgewassen' en kreeg de documenten van Cindy.

Een paar jaar later werd de veestapel waarvan Rita deel uitmaakte, doorverkocht aan een boer in het oosten van de deelstaat Beieren. Van hem kocht boer Mikus in augustus 1995 tien Galloway-koeien, inclusief Rita die nog steeds als Cindy door het leven ging. Een kleine anderhalf jaar later stierf het dier. Aan BSE. Dat nieuws kwam hard aan. Want Duitsland was toch 'BSE-vrij'? Nog niet eerder was de ziekte bij een in Duitsland geboren kalf geconstateerd.

Al anderhalve week zijn de Duitsers in de ban van de gekke-koeienziekte. De consumptie van rundvlees is de afgelopen dagen schrikbarend gedaald, volgens sommige experts al met dertig procent. Polen en Kroatië hebben inmiddels hun grenzen gesloten voor Duits rundvlees, Hongarije heeft eenzelfde maatregel overwogen, maar zal daar nu waarschijnlijk niet toe overgaan.

De paniek in het land kreeg een extra impuls toen het afgelopen weekeinde bekend werd dat een 41-jarige vrouw uit de deelstaat Sleeswijk-Holstein waarschijnlijk overleden is aan Creutzfeldt-Jakob (CJD), de ziekte die door BSE veroorzaakt wordt. De Duitse boulevardkranten hebben het ziekteverloop in de schrilste termen beschreven. Sectie moet nog uitwijzen of het inderdaad CJD geweest is, de uitslag zal nog zeker een week op zich laten wachten.

Nu er sterke aanwijzingen zijn dat de BSE-koe uit Groot-Brittannië afkomstig was, kan Duitsland opgelucht ademhalen. Maar het zal nogal even duren voordat de paniek over de BSE helemaal weggeëbd is. Want het goede nieuws mag dan wel zijn dat Cindy cq Rita niet in Duitsland is geboren, de vraag is nu op welke schaal er gesjoemeld wordt met oormerken en papieren. Hoeveel illegaal uit Groot-Brittannië geïmporteerde koeien lopen er in Duitsland rond, hoeveel zijn er inmiddels voor de slacht aangeboden? Het zou toch sterk zijn als Cindy het enige geval is.

Duitse slagers en restaurants doen alle moeite om de consument gerust te stellen. 'BSE? Niet bij ons', staat er met grote letters op het affiche op de winkelruit van de slagerij aan de Friedrichstrasse in Düsseldorf. Binnen in de winkel hangen vergelijkbare teksten. Hier is het rundvlees 'absoluut vrij' van de Rinderwahnsinn, zoals de gekke-koeienziekte in Duitsland heet.

Bij de vitrine waar rundvlees in alle mogelijke soorten is uitgestald, staat een klant minutenlang te aarzelen. Na de verzekering van de chef van de slagerij dat het vlees van eco-boerderijen afkomstig is, en dat er niets, maar dan ook niets mee aan de hand is, bestelt ze toch maar een pond goulashvlees. Rundvlees, wel te verstaan.

“De mensen zijn voorzichtiger geworden”, zegt de chef. “Dat is duidelijk te merken. Ze willen de laatste week nogal eens naar een andere vleessoort uitwijken. Maar ik kan niet zeggen dat de omzet van rundvlees dramatisch is gedaald.” Een andere klant zegt ongevraagd: “Ik koop hier alles, het maakt me niet uit wat. Ik heb vertrouwen in deze zaak. Je wordt hier altijd goed bediend.”

Restaurants in de hoofdstad van de deelstaat Noordrijn-Westfalen vertonen hetzelfde beeld. De menukaarten vermelden nadrukkelijk dat het rundvlees 'BSE-frei' is. Sommige steakhouses geven de verzekering dat het vlees niet uit Duitsland afkomstig is, maar bijvoorbeeld uit Argentinië. Dat is veilig.

Na het bekend worden van het BSE-geval nam de bondsregering in Bonn onmiddellijk strenge maatregelen. Zo'n 5200 runderen, afkomstig uit Groot-Brittannië en Zwitserland (voor de Duitsers ook een verdacht land) zouden geslacht moeten worden. De betrokken noodverordening is woensdag van kracht geworden, maar er is nog geen koe geslacht.

Voor sommigen gingen de aangekondigde maatregelen nog niet ver genoeg. De minister van landbouw van Noordrijn-Westfalen (de deelstaat waar de BSE-koe gestorven is) drong er donderdag nog op aan ook de nakomelingen van deze 5200 koeien te slachten. Bürbel Höhn, lid van de Groenen: “Dat is hard, dat geef ik toe. Maar we moeten harde maatregelen nemen om het vertrouwen van de bevolking terug te winnen. We mogen geen risico's nemen. Want dan dreigen er gevolgen die ik niet voor mijn verantwoording wil nemen. BSE is een gevaarlijke ziekte. We moeten oppassen met wat we doen.”

Boer Mikus heeft, sinds duidelijk werd dat Cindy aan BSE gestorven is, steeds met de gedachte gespeeld dat er gerotzooid is met de oormerken en papieren. “Dat kan altijd, het systeem is zeker niet waterdicht”, zegt hij op z'n boerderij in Brakel in het oosten van Noordrijn-Westfalen. “Maar het is niet door mij gebeurd. Mensen van de veterinaire dienst kunnen bevestigen dat ik te goeder trouw was. Toen ik Cindy kocht, had ik geen enkele argwaan. Er stond in dat ze vier jaar was, dat klopte ook wel als je d'r zag.”

Mikus, een innemende man die de indruk wekt nog steeds niet helemaal te beseffen wat hem allemaal overkomen is, kreeg vervelende reacties, bedreigingen zelfs van mensen die woedend waren dat er nu ook een in Duitsland geboren koe met BSE besmet was. “Ze zeiden dat ze me kapot wilden maken. Maar die bedreigingen zijn voorbij. Ik heb inmiddels heel veel steun van de bevolking hier gekregen. Ook uit Nederland heb ik brieven ontvangen.”

Hij loopt naar de stal waar een deel van de 160 kalveren die hij nog heeft, is ondergebracht. “Die komen uit Oost-Beieren, daar is niks mis mee.” Mooie koeien, zegt-ie. Maar toch geen Galloways, zoals Cindy. “Die hebben hebben iets bijzonders. Er straalt rust van uit, ze lijken op een teddybeer. Als mensen voorbij m'n boerderij wandelden, bleven ze altijd even staan bij de Galloways. Het zijn prachtige dieren. Maar ze komen mijn erf niet meer op.”