Nederland 26,32 are kleiner

BAARLE HERTOG - “Onzen nieuwe aanwinst”, noemt burgemeester F. Cornelissen van Baarle Hertog het lapje grond van 26,32 are dat zijn gemeente van Nederland heeft afgesnoept. Met een glimlach, en met een knipoog wel te verstaan. Want wat kan hem dat weitje schelen.

Belangrijker vindt Cornelissen dat op 31 oktober de enclave-grenzen, formele landsgrenzen tussen Nederland en België worden. Want 165 jaar na de stichting van het koninkrijk België, was nog altijd niet duidelijk waar dat koninkrijk ophoudt, en het volgende begint. En dat is in heel veel situaties érg onhandig.

Het stukje niemandsland dat in het Nederlands kadaster was ingeschreven, is amper te vinden. De rit door de in totaal 30 enclaves in het gebied ten zuiden van Breda, gaat na veel bochten, kruisingen en Maria-beeldjes uiteindelijk over op zandwegen. Dan moet er nog twee keer een lijn schrikdraad worden genomen, en wat koeien van de plek verdreven, voordat het nieuwe Belgische land kan worden betreden: een stukje grasland, met daarin een donkere poel. Onbekenden hebben de anexatie gemarkeerd met Belgische vlaggetjes.

Een grenscommissie met vijf Belgische en vijf Nederlandse onderzoekers heeft tien jaar gestudeerd en gemeten om de enclave-grenzen vast te stellen die worden bevestigd in het zogenoemde Verdrag van Baarle. Alle oude documenten en andere bronnen zijn eerst tegen het licht gehouden en met die gegevens zijn alle lijnen opnieuw getrokken. Uiteindelijk heeft burgemeester Cornelissen een kaart op zijn bureau gekregen met maar liefst 900 'knikpunten', waar de grens van richting verandert.

Vele lijnen op de oude kaart bleken te kloppen en worden straks slechts officieel. Maar er zijn ook verschillen geconstateerd tussen de oude officieuze grens en de nieuwe. Zo dacht de 85-jarige mevrouw A. Bont-Couwenberg dat ze op Chaamseweg 11 in België woonde. De grens liep dan wel diagonaal door haar woonkamer heen, maar haar voordeur stond in België, en dat telt. Maar toen kwam de grenscommissie met de meetapparatuur en die constateerde dat de diagonaal feitelijk twee meter naar rechts moet liggen, waardoor de voordeur van mevrouw Bont-Couwenberg zich in Nederland bevindt.

Dit betekent dat zij zich op haar 85-ste aan de Nederlandse regelgeving moet gaan houden, in Nederland belasting moet gaan betalen en zich in Nederland moet gaan verzekeren. Ze kan er maar niet overuit, zegt ze met de tranen achter de ogen. “Ik hoop dat meneer d'n burgemeester een oplossing heeft.” En die is er inderdaad, als het aan Cornelissen ligt. Op het stadhuis ligt de schets al klaar.

- vervolg op pagina 3.

De deur verhuist naar België VERVOLG VAN PAGINA 1

De deur van de woning van de weduwe moet voor 31 oktober dichtgemetseld worden, de deur van de buren wordt dan een gemeenschappelijke ingang op Belgisch gebied en dan moet er achter de gevel nog een gat gehakt worden zodat mevrouw Bont-Couwenberg via de hal van de buren haar eigen huis kan bereiken, dat dan in het vervolg 'appartement' gaat heten.

En wat vindt de burgemeester van het Nederlandse Baarle-Nassau ervan dat een woning aan zijn bestand wordt onttrokken? “Die weet van niks”, zegt Cornelisse. “Hij is met vakantie. Maar we komen er wel uit.”

De ondertekening van het Verdrag van Baarle is het derde stuk dat over de grens tussen Nederland en België is opgesteld. Dank zij de hertogen en graven die na het jaar 1000 de ontgonnen en ruige percelen in Brabant verruilden en uitleenden, is een lappendeken ontstaan die bij stichting van het Belgische koninkrijk plotseling voor bijna onoplosbare problemen zorgde. In 1843 werd eerst het Verdrag van Maastricht ondertekend dat de grens in grote lijnen vastlegde, minus de enclaves en het stuk ten zuiden daarvan, tussen grenspaal 214 (Poppel) en 215 (Meerle) dat het Gat in de Grens zou gaan heten. Pas in de jaren zeventig slaagde een tweede grenscommissie er in ook dat Gat te dichten met de ondertekening van een verdrag in april 1974.

“Het is een zeer ingewikkelde materie, die door de landelijke overheden nog wel es wordt onderschat”, zegt Cornelissen. “Onderzoek plegen naar oude bronnen gaat nog wel, maar meet je vervolgens met het Belgische coördinatenstelsel, of met het Nederlandse? Zie er maar eens uit te komen. Dat is ons uiteindelijk gelukt, en daar ben ik zeer blij om.”

De burgemeester zegt nadrukkelijk niet dat alles is opgelost, want niemand weet beter dan hij wat er voor problemen in de enclaves overblijven. “Oké, we hebben tegenwoordig één jeugdwerk, één gezamenlijke bibliotheek, één muziekschool. Maar als er een weg moet worden aangelegd door Belgisch-Nederlands gebied berekenen we de kosten per strekkende meter. We kijken eerst of de weg door Nederland loopt, of door België, en soms ligt aan de linker kant van het asfalt België, en rechts Nederland. Je kunt precies zien op welke plekken we het niet eens zijn geworden: daar staan namelijk geen lantaarnpalen.”

Cornelissen denkt dat andere verdragen - zoals dat van Schengen - en verdergaande samenwerking overige hindernissen moet opruimen. “Laatst gebeurde er hier op - naar later bleek - Belgisch grondgebied een dodelijk ongeluk, waarna de overleden Nederlandse bestuurder door een Nederlandse ziekenwagen naar Breda werd gebracht. Toen de rijkswacht die het vermoeden had dat de man gedronken had, sectie wilde verrichten, wilde Nederland het lichaam niet afstaan. Indien we toen duidelijk hadden kunnen aangeven, dat de man op Belgisch grondgebied was omgekomen, hadden we steviger in onze schoenen gestaan. Maar die duidelijke officiële grens is in dit geval maar een kant van het verhaal. Samenwerkende overheden zijn ook broodnodig.”

Al voor de ondertekening van het Verdrag van Baarle maken Baarle-Nassau en -Hertog zich al weer op voor een nieuwe strijd. 'Met onze grenzen wordt niet gesmokkeld', staat op borden aan de rand van de gemeenten. Baarle-Nassau loopt namelijk bij een herindeling de kans te worden samengevoegd met omliggende Nederlandse gemeenten. Nassau voelt daar niet voor, en Hertog al helemaal niet. In hun gedwongen huwelijk schijnen ze toch van elkaar te zijn gaan houden.