Gümüs: 'Ik dacht dat in Nederland mensenrechten bestonden'

Van onze verslaggeefsters AMSTERDAM - 'Gümüs het land uit'. Het nieuws verschijnt digitaal op de zogeheten message watch van een van de fotografen. Een groep journalisten, fotografen en cameramensen kijkt vol verwachting richting de gesloten kleermakerszaak in de Frans Halsstraat. De motie van PvdA en D66 om de zogeheten 'witte-illegalenregeling' te versoepelen en zo het gezin Gümüs uitzicht te geven op een verblijfsvergunning, heeft het niet gehaald. Het wachten is op de familie die met het comité 'Gümüs moet blijven' op een geheime plek de stemming heeft afgewacht.

Om kwart voor drie komt plotseling beweging in de horde journalisten. Aan het begin van de straat komt stil een kleine groep mensen aangelopen. Zekeriya Gümus loopt voorop, samen met Anja Versnel, prominent lid van het actiecomité. Strakke gezichten, niemand spreekt een woord. Drie vrouwen staan in de deuropening van de wasserette tegenover de kleermakerij. Rode ogen, twee slaan geschrokken een hand voor hun mond.

“Ik dacht dat in Nederland mensenrechten golden, maar vandaag heb ik gezien dat daar geen sprake van is”, zegt Gümüs even later verslagen in café Carels. Een inderhaast opgetrommelde tolk vertaalt zijn woorden voor de massaal aanwezige pers. “Hiermee is een einde gekomen aan een moeilijke periode van anderhalf jaar. Het hoogste orgaan in Nederland heeft afwijzend beslist.”

Een sprankje hoop resteert. Vandaag speelt een laatste kort geding. Daarbij buigt de rechter zich over de vraag of de familie op humanitaire gronden toch in Nederland kan blijven. De kinderen zouden hier te zeer zijn ingeburgerd. Ook de rol van de familie in de buurt wordt meegewogen.

Buurtbewoners vinden het 'belachelijk' en 'vreselijk' dat de familie nu vrijwel zeker weg moet. Gerard Dijkman regelt voor de gemeente het renoveren en opbreken van de straat. Hij heeft regelmatig met Zekeriya Gümüs overlegd. “Als hier volgende week een oproer komt als ze worden uitgezet, moet mijn materieel hier weg zijn.” Maar dat heeft hij graag voor de familie over. “Misschien is het oneerlijk voor mensen die op grond van deze regeling al zijn weggestuurd, maar wat heeft dit gezin daaraan? Deze mensen hebben belasting betaald, de kinderen zitten hier op school, ze zijn ingeschreven bij de kamer van koophandel. Al jaren. Om ze dan nog weg te sturen is idioot.”

Maud de Vries, lid van het actiecomité, leest intussen in café Carels een verklaring voor. Ze spreekt van 'een diepe teleurstelling' voor het comité. “Voor de familie dekt het woord 'teleurstelling' de lading niet. Voor hen is alle hoop de bodem ingeslagen. Ze moeten alles wat hun dierbaar is in Nederland opgeven en achterlaten.”

Als het tegenzit moet de familie uiterlijk 10 september het land verlaten. Verzetten zal Zekeriya Gümüs zich dan niet. “Al geloof ik niet dat 10 september de laatste dag wordt. Misschien kan de gemeente nog iets doen en wordt het 15 september, of 20.” Onderduiken wil hij zeker niet. “Ik heb me nooit willen verstoppen.”

Over vertrek naar Turkije wil Gümüs pas nadenken na het kort geding. “Ik ben acht jaar niet in Turkije geweest. Het is geen slecht land, er is geen honger. Hier wil ik blijven, maar ik weet”, zegt hij tegen een Turks-sprekende journalist, “dat ik daar ook een toekomst kan opbouwen.”

Of hij daarvoor steun vanuit Nederland krijgt, is nog onduidelijk. De Amsterdamse PvdA-fractievoorzitter Eberhard van der Laan kwam gisteren naar café Carels om Gümüs een hart onder de riem te steken. Volgens hem zijn op dit moment “op het stadhuis allerlei mensen informeel bezig om iets voor de familie te doen. Het gaat bijvoorbeeld om mogelijkheden in Turkije zijn bedrijf voort te zetten. Maar het moet wel reëel blijven. Iedereen moet door de gemeente hetzelfde worden behandeld. Het liefst zouden we zoiets natuurlijk voor elk uitgewezen gezin regelen.”

Voor een apart soort gedoog-regeling is de gemeente niet machtig genoeg, weet Van der Laan. “Wij kunnen als deel van het politieke systeem niet zomaar onder iets uit wat Den Haag besluit. Bovendien, de familie Gümüs is nu zozeer onder de loep genomen, dat onderduiken niet eens meer kan.” Ook burgemeester Patijn, die de uitslag van de stemming 'zeer betreurt', stelt dat de gemeente Amsterdam weinig meer kan doen, omdat de vreemdelingenpolitie en de uitvoering van het vreemdelingenbeleid onder directe verantwoording van staatsseretaris Schmitz van Justitie vallen. “Patijn heeft daar niets over te zeggen”, zegt een woordvoerder. Alleen als de familie zou weigeren te vertrekken, kan Patijn een ontruiming door de politie met een beroep op 'gevaar voor verstoring van de openbare orde' tegenhouden. PvdA-coryfee Ed. van Thijn, die eerder zijn lidmaatschap van de partij dreigde te 'heroverwegen', is terneergeslagen, maar blijft voorlopig bij de PvdA.

Het CDA in Amsterdam is teleurgesteld over de houding van de Haagse partijgenoten. “Ik heb de fractie in Den Haag herhaaldelijk verzocht het principe van mede-menselijkheid zwaar mee te laten tellen”, zegt fractievoorzitter Spit. “Dit is onvoldoende gebeurd.” De D66-fractie in de Amsterdamse gemeenteraad noemt het 'schokkend' dat “volksvertegenwoordigers zo tegen de wil van het volk in beslissen” en hoopt “dat de kiezers dit niet vergeten.”

Buurtbewoner J. Kuijt vindt dat meneer Gümüs door de inspanningen van het actiecomité “een soort zielig knuffelbeest is geworden, dat overal mee naar toe wordt gesleept. Als zijn kleermakerszaak goed zou floreren, kon hij denk ik gemakkelijker blijven. Wij hadden al onze broeken naar hem moeten brengen, zodat hij overstelpt werd met opdrachten.” Buurtbewoner en restauranteigenaar H. Yildirim vindt dat het actiecomité juist goed werk heeft gedaan. “Het was een succes. Wel was de politieke druk groter geweest, als nog meer mensen mee hadden gedaan.” Volgens hem durfden veel 'witte-illegalen' niet openlijk actie te voeren voor de familie Gümüs uit angst zelf te worden uitgezet. Nuri Korobulut, voorzitter van een Turkse belangenorganisatie, is bitter. “Ik ken veel illegalen die als de regeling was versoepeld, ook recht op een verblijfsvergunning hadden gekregen. Het ging niet alleen om deze familie. In de sleep van deze zaak is een heel aantal andere mensen zwaar teleurgesteld”.