Misstanden in de kas: bonden voeren druk op in CAO-conflict

Van onze redactie economie AMSTERDAM - Een werkneemster krijgt ontslag omdat ze volgens de CAO wil worden betaald. Een sierteler in Boskoop ontslaat alle zwakke werknemers, omdat ze te weinig presteren. Werknemers vergaan van de jeuk door de vlooien van de hond van de baas. Die weigert daar iets aan te doen.

Met een zwartboek over - vermeende - misstanden in de tuinbouw (de “rotte tomaten”) proberen de voedingsbonden van FNV en CNV het gelijk aan hun kant te krijgen in het slepende conflict over de CAO's voor de land- en tuinbouw. Het CAO-overleg in deze sectoren liep een kleine maand geleden vast op de wens van werkgevers om het personeel voortaan flexibeler te kunnen inzetten. Verschillende acties van de bonden hebben nog niet geleid tot hervatting van het overleg, laat staan dat werkgevers hun omstreden voorstellen voor flexibilisering hebben ingetrokken. Morgen komen enkele honderden werknemers in Utrecht bijeen voor een landelijke protestmanifestatie.

De zeventig in het zwartboek beschreven kwesties zijn volgens de bonden maar het topje van de ijsberg van de “duizenden” zaken die zij jaarlijks behandelen. De werkgeversorganisatie in de land- en tuinbouw LTO Nederland betwijfelt sterk of werkgevers op zo'n grote schaal over de schreef gaan. LTO-woordvoerder J. Luiten: “De bonden moeten eerst nog maar eens aantonen dat het jaarlijks om duizenden geschillen gaat. Incidenten zullen er ongetwijfeld zijn; dat ontkennen we niet. Ook wij vinden dat de CAO moet worden nageleefd. Maar door het zwartboek ontstaat een beeld alsof bijna de hele sector doortrokken is van werkgevers die een loopje met de CAO nemen. Het tegendeel is het geval.”

In het zwartboek signaleren de vakbonden onder meer dat werkgevers legale werknemers inruilen voor goedkopere illegalen. Bedrijven komen de automatische doorstroming naar loonklasse II (na een half jaar werk) slecht na, verzuimen om overuren, onaangename uren, reiskostenvergoeding en vakantiebonnen volgens de CAO uit te betalen, houden bij ziekte vakantiedagen in en zetten vaste deeltijdcontracten om in flexibeler overeenkomsten. Die ervaringen baseren de bonden niet alleen op de kwesties die hun burelen passeren, maar ook op een enquête onder duizend leden als voorbereiding op het CAO-overleg.

Zwart werken is vaak een harde voorwaarde om bij een tuinbouwbedrijf aan de slag te kunnen. Bij een champignonbedrijf kan een ervaren plukster alleen terecht als ze genoegen neemt met 8 gulden zwart per uur; een bloemkwekerij heeft 7,50 gulden zwart over voor werk in de snijbloemen. Tegen de lonen van illegale werknemers is niet op te boksen, moet een medewerker van een rozenkweker uit het Westland ervaren. Hij zou overbodig zijn vanwege de aanschaf van een machine. Maar er werken wel illegalen op het bedrijf. De recente watersnood is voor land- en tuinbouwbedirjven in het rivierengebied aanleiding om het loon van hun tijdelijk op non-actief gestelde werknemers niet tot 100 procent aan te vullen. Dat willen ze pas doen als ze zelf alle schade vergoed hebben gekregen.

Curieus is de zaak van een champignonplukster die op staande voet wordt ontslagen omdat ze oorknopjes draagt. De werkgever vindt dat onhygiënisch; de plukster weigert de knopjes uit te doen. Of de vrouw die na een ziekteperiode op het werk terugkeert, door haar werkgever wordt mishandeld en vervolgens geen Ziektewet-uitkering krijgt. Een plukster die haar baas aanspreekt over de toeslagen en reiskostenvergoeding wordt het leven zo zuur gemaakt dat haar niets anders overblijft dan ontslag te nemen. De andere werknemers durven hun mond niet open te doen.

De werkgeversorganisatie LTO Nederland houdt ondanks het zwartboek staande dat de CAO “redelijk wordt nageleefd”. “De tuinbouw is zeker geen slechtere werkgever dan andere sectoren. Zeker de grotere bedrijven leven de CAO goed na.”