KEES VAN DEN BOOGERT/PREDIKANT VAN DE CHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERKEN

Hoe lang woont u hier al?

Door wie bent u uitgezonden en met welk doel?

“Ik zit hier namens de christelijke gereformeerde kerken. De reden is dat sinds de jaren vijftig de kerken zich heel sterk bezig zijn gaan houden met de relatie kerk-Israël: is de Kerk in de plaats van Israël gekomen, of niet? De opvatting van de gereformeerde kerken is dat dat absoluut niet het geval is, dat de Kerk eerder toegevoegd is aan wat er met Israël en de God van Israël aan de hand is, dan omgekeerd. Je moet naar de wortels op zoek gaan en proberen aan het gesprek van de Kerk met Israël deel te nemen. Dat loopt parallel met wat er in de hervormde en de gereformeerde kerken gebeurd is. Daar zat men aanvankelijk ook sterk op de jodenzendingstoer.”

Met wie voert u hier de dialoog?

“Er is in de loop van de jaren in Jeruzalem een aantal platformen ontstaan. Zoals de Rainbow-groep - dat is duidelijk een dialooggroep christenen-joden. Dan is er de Fraternity. Dat is eigenlijk een christelijke groep, daar heb je het opstapje van 'hoe maak je de contacten'. Want als je dat in je eentje doet sta je voor de vraag waar je moet beginnen en waar je moet eindigen. Ik ben zelf al met wat kerken bezig geweest. Velen van die kerken hebben hier gewoon een of meerdere mensen rondlopen, die hier ook voor de relatie met het jodendom, met de synagoge zijn. En ieder heeft zo zijn contacten, de een meer naar de orthodoxe kant, de ander meer naar de liberalere kant van het jodendom. Op een zeker moment heeft een groep van theologen gezegd: laten we een platform maken waar we ons als kerken, als theologen, gaan bezinnen op de vraag wat er nu eindelijk veranderd is sinds de holocaust, wat er moet veranderen in ons denken ten opzichte van Israël.”

Klopt het dat het soms nogal eenzijdig is, dat de behoefte aan de christelijke kant tot een gesprek vaak veel groter is dan aan de joodse kant?

“Ik moet zeggen dat dat in bepaald opzicht altijd waar is. Het is heel oneerbiedig gezegd. Het komt doordat de wortels van de Kerk in het jodendom liggen. Bovendien heeft de kerk in de afgelopen tweeduizend jaar niet zo een florissante geschiedenis naar het jodendom toe, waardoor we als kerken toch min of meer verrast waren dat juist ook het jodendom toch vroeg 'wie is nou die Jezus?', 'wie is nou die Kerk' en 'waarom houden ze zich met ons bezig?

Ik zou het liefst hebben dat het christendom zich niet te exclusief zou opstellen ten opzichte van het jodendom, omdat er geschriften zijn die ook wij met het jodendom delen.''

Heeft u eenzelfde belangstelling voor een dialoog met de islam?

“Dat hoort niet echt bij mijn opdrachtenpakket, al kom ik ze hier sowieso tegen. Dan mijd ik ze niet.”

U fungeert hier als een soort diplomaat, of heeft u hier ook een gemeente?

“Contactpersoon, diplomaat, hoe je het ook noemen wil, dat is mijn hoofdopdracht. Daarnaast beleg ik ook kerkdiensten voor zover er behoefte aan is. Er zijn hier nogal wat Nederlandse vrijwilligers. De gereformeerden, hervormden en de vrij evangelici hebben gezegd dat de man of de vrouw die hier als predikant zit, van welke kerk hij ook is, ook iets aan pastoraat moet doen. Daar gebruiken we de Schotse kerk voor. Zondagmiddag om halfvijf hebben we de Nederlandstalige diensten. Ze zijn indertijd door mijn hervormde collega opgezet.”

Hoe groot is uw vaste kern?

“In de wintertijden zitten we met zo'n dertig mensen. Maar tijdens Pasen bijvoorbeeld pasten we nauwelijks in de kerk vanwege de toeristengroepen.”

Wat is voor u heilig land?

“Oei, als protestant. . .?! Israël is meer heilig land voor het Joodse volk dan voor de protestanten. De hele geschiedenis van God met Israël heeft zich hier afgespeeld en Jezus heeft hier geleefd en gewerkt. Het is heilig land omdat Israël hier mag wonen, omdat hier zich de hele heilsgeschiedenis tussen God en Israël heeft afgespeeld en zich nog afspeelt. Maar de protestanten zeggen altijd - misschien lijken ze daarin op het jodendom - echt heilige plaatsen hebben we niet. Al zal het jodendom dan zeggen: behalve Jeruzalem.

Er is natuurlijk binnen sommige christelijke kringen - en dat is heel sterk geweest - een concentratie op Jeruzalem als een heilige plaats, als een typisch christelijke plaats, misschien nog vanuit de oude gedachte van de Kerk in plaats van Israël. Op de gedachte dat we het karakter van Jeruzalem als heilige christelijke plaats moeten bewaren, zeg ik ja. Maar niet in plaats van het jodendom. Dan hoeft het van mij niet.''

Is het voor u bijzonder in Jeruzalem te dienen, of had het ook Timboektoe of Lutjebroek kunnen zijn?

“Het is wel bijzonder. In al die andere plaatsen kan je natuurlijk predikant zijn , maar wil je echt bezig zijn met wat bindt en misschien ook wat Israël en de Kerk scheidt, dan is dit de geëigende plaats. Nou moet ik zeggen dat de dialoog elders verder is dan hier. Mede de politieke situatie vormt hier een behoorlijke belemmering. De dialoog hier speelt zich in hoofdzaak toch af tussen westerse christenen en Amerikaanse joden.”

Wist u al altijd dat u deze geestelijke richting op wilde?

“Mijn eerste roeping was de zeevaart. Ik was telegrafist. Al heeft het geloof me ook in mijn jeugd wel bezig gehouden. Het is tijdens de vaart sterker gaan leven. Daarom ben ik predikant geworden. Met altijd een sterke belangstelling voor het oude testament. En zo was ik toch ook verbonden aan de joodse denkwijze.”

Heeft u hier joodse, Israëlische vrienden gemaakt, voelt u zich deel van deze samenleving?

“Nog nauwelijks.”

Zou u zich een Jeruzalem kunnen voorstellen zonder christenen?

“Nee. ...Nee, omdat Jezus voor het christelijk geloof bepalend is geweest en de hele geschiedenis van Jezus hier heeft plaatsgevonden.”

Zou u een probleem hebben met een verdeeld Jeruzalem?

“Waarom moet het Palestijnse deel uitgerekend Jeruzalem, of een deel van Jeruzalem, als hoofdstad claimen? Die pretentie heeft het vroeger nooit gehad. Dat Israël het gebied ook met de Arabieren moet delen, daar ben ik van overtuigd.”