Trouwboekje voortaan mee op buitenlandse vakantie?

Op de Podiumpagina van 31 december bekritiseerden twee CDA'ers de nieuwe, onlangs door de Tweede Kamer aangenomen wet partnerregistratie. Voorstandsters van deze wet zijn het met hun visie niet eens: zie de Podiumpagina van 4 januari en onderstaand artikel. De auteur is historicus en bestuurskundige.

Het wetsvoorstel is ontworpen na een uitspraak van de Hoge Raad: het hoogste rechtscollege oordeelde dat het huwelijk niet bestemd is voor mensen van gelijk geslacht maar dat de wetgever moet zorgen dat homoseksuele paren dezelfde rechten krijgen als gehuwde heteroseksuele paren. De Nederlandse regering ontwierp daarom, naar Scandinavisch model, de partnerregistratie: een registratie bij de burgerlijke stand met dezelfde procedure en rituelen als die bij het huwelijk. De rechtsgevolgen zijn echter anders: kinderen van mensen die voor een partnerregistratie hebben gekozen moeten apart erkend worden, de paren hebben geen automatisch recht op buitenlandse adoptie en de ontbinding is eenvoudiger dan bij het huwelijk.

Het kabinet oordeelde dat deze regeling ook voor heteroseksuele paren zal moeten gelden. Anders ontstaat er immers een tweezijdige discriminatie: hetero's wordt verboden een verbintenis aan te gaan die zij wellicht verkiezen boven samenwonen of huwelijk, homo's worden afgescheept met een speciaal voor hen gemaakte constructie en stigmatisering ligt daardoor snel op de loer: 'iets voor mietjes' zou het resultaat kunnen zijn.

Het CDA handelt met zijn wens om de partnerregistratie alleen voor homoseksuelen open te stellen niet alleen in strijd met het non-discriminatiebeginsel, het trekt zich kennelijk niets aan van de resultaten van vele onderzoeken naar gezinsvorming in Nederland. Een politiek gemiste kans want het was immers het CDA dat twee jaar geleden het gezinsbeleid op de politieke agenda zette. Na vragen haastte CDA-leider Heerma zich te verklaren dat het gezin voor het CDA meer is dan een echtpaar met kinderen; ook homoparen, alleenstaanden en samenwonenden met kinderen moesten onder het begrip gezin vallen. Een tendens die ook het kabinet volgt, gezien de 'Notitie Gezin, de maatschappelijke positie van het gezin'. Het gezin wordt daarin gedefinieerd als “elk leefverband van één of meer volwassenen die verantwoordelijkheid dragen voor de verzorging en opvoeding van één of meer kinderen”. Opvallend is dat het hier geen discussienota betreft, maar een notitie op basis van bestaande onderzoeken, onder meer van het CBS, Nederlandse Gezinsraad en Sociaal cultureel planbureau. De combinatie van deze notitie met het wetsvoorstel partnerregistratie maakt de bedoeling van het kabinet duidelijk: de samenleving verandert en het familierecht moet mee veranderen. Er is tegenwoordig een pluriformiteit aan samenlevingsvormen en het enkele kader van de huwelijkswetgeving past niet meer bij alle samenlevingsvormen.

Homoseksuelen

Het CDA zegt daarop dat er voor homoseksuelen inderdaad een nieuw kader moet komen, de partnerregistratie. Voor hetero's wordt deze constructie afgewezen omdat hetero's kunnen trouwen indien zij behalve plichten ook rechten willen hebben: officieel samenwonenden zijn pas na twee tot vijf jaar in het bezit van belangrijke rechten op het gebied van erfrecht, belastingvoordelen en het huren of kopen van een woning. Ook mét een notarieel samenlevingscontract betaalt men bergen aan successierechten en zijn er geen rechten op de gezamenlijke huurwoning. Belangrijke fiscale regelingen zijn voorbehouden aan gehuwden.

Dat sommige maatschappelijke groeperingen niet willen trouwen omdat het huwelijk voor hen negatieve associaties heeft of omdat het in hun ogen niet past bij sommige opvattingen over de onafhankelijkheid van partners binnen een relatie, dat gaat er niet in bij het CDA. Het ontkent daarbij de maatschappelijke werkelijkheid die door een veelheid van onderzoeken wordt aangetoond. Zoals dat van CBS-demograaf Jan Latten, belangrijk onderzoeker naar relatievormen, die in 'Population statistics, reorientations in a changing society' verschuivende maatschappelijke patronen beschrijft.

Het is logisch dat ook de regering deze verschuivende patronen oppikt en haar wetgeving daaraan aanpast. Recente onderzoeken wijzen op een veelheid aan (echt)scheidingen, gevolgd door nieuwe relaties (seriële monogamie), het in groten getale samenwonen van vooral twintigers en het fenomeen dat veel ongehuwd samenwonenden kinderen hebben. Voor deze groepen is de partnerregistratie een goed alternatief van het huwelijk.

Volgens het CDA deugt de wet partnerregistratie niet omdat kinderen apart erkend moeten worden. Dit is geen nadeel maar een voordeel: hoe vaak gebeurt het niet dat een vrouw zwanger wordt van een nieuwe liefde terwijl een eerder huwelijk niet ontbonden is? Is het in het belang van het kind dat de ex van de moeder officieel de vader (en voogd) is en formeel zelfs verplicht is tot alimentatie?

Ook het tweede argument van het CDA is een staaltje van huwelijksprediking: mensen die samenwonen (lees: partnerregistratie) willen op een gegeven moment vaak trouwen en dit kan niet met de huidige voorstellen omdat de partnerregistratie alleen ontbonden kan worden op basis van 'duurzame ontwrichting'. Uit CBS-onderzoek (Relatie- en gezinsvorming in de jaren negentig) blijkt echter dat nogal wat dertigers bezig zijn met minstens de tweede serieuze relatie en dat vele samenwonenden nooit aan een huwelijk toekomen. Is het niet gemakkelijker om een extra lidje aan het wetsvoorstel toe te voegen (“ontbinding is mogelijk indien de partners meteen daarna in het huwelijk treden”) dan grote maatschappelijke groepen in de kou te laten staan?

Dan het laatste argument: de partnerregistratie heeft voorlopig geen rechtsgevolgen in het buitenland; in geval van een ziekenhuisopname of verkeersongeluk kan de een niet rechtens optreden voor de ander. Hier ziet het CDA over het hoofd dat de partnerregistratie vooral geschikt is voor thans samenwonenden en die hebben dat recht nu óók niet. Bovendien, veel gehuwde vrouwen weigeren in hun paspoort te laten zetten 'echtgenote van': hoe kan men in het buitenland dan achterhalen dat men getrouwd is? Of gaan wij verplichten dat iedereen zijn trouwboekje mee op vakantie neemt?