'Voor de gewone sterveling is het einde der wereld nabij'

AMSTERDAM - Aum Shinri Kyo, de sekte die wordt verdacht van de aanslag met gifgas op de metro in Tokio, is slechts één van de tienduizenden van dit soort organisaties die Japan rijk is. Maar het is wel een van de weinige die de politie regelmatig op bezoek heeft gehad.

Sekteleider Shoko Asahara zegt, en zijn volgelingen bevestigen dat hij kan zweven. De Japanse media hebben daarmee in het verleden flink de spot gedreven, maar toen de politie gisterochtend zijn hoofdkwartier binnenviel, was hij wel gevlogen. Niemand weet waar hij zich schuil houdt. Enige uren na de inval liet hij aan de andere kant van de wereld, in Bonn, een verklaring publiceren waarin hij de regering in Tokio ervan beschuldigde hem en zijn aanhangers te willen vermoorden. “Er zijn berichten verspreid dat wij van plan zouden zijn massaal zelfmoord te plegen. Dit toont duidelijk aan dat ze van plan zijn ons te vermoorden en het te doen voorkomen als zelfmoord”, aldus de verklaring.

Eerder op de dag meldde een Japans persbureau een radio-uitzending vanuit Vladivostok te hebben opgevangen, waarin de sekteleider zijn aanhangers lijkt voor te bereiden op de dood. “Je moet de dood zonder enige spijt tegemoet treden. Het is tijd om ons reddingsplan ten uitvoer te brengen en de dood zonder angst in de ogen te zien”, zou Asahara hebben gezegd.

De politie heeft de sekte nog niet formeel beschuldigd van de aanslag met het dodelijke zenuwgas sarin op de metro, afgelopen maandag, waarbij inmiddels tien doden zijn gevallen. Ze houdt het er op dat de inval nodig was in verband met een ontvoering. Dat er meer aan de hand moet zijn bleek echter uit de tv-beelden van wat de politie in de gebouwen aantrof. Vijftig sekteleden, onder wie een 80-jarige man en een 77-jarige vrouw, lagen bewusteloos of totaal versuft in een ruimte. Chronische ondervoeding, luidde een eerste diagnose van een arts. Een 23-jarige vrouw werd uit een metalen vat gered, waarin ze zat opgesloten. En naast bijna acht miljoen gulden aan contant geld werden er ook zestig blauwe vaten met chemische stoffen gevonden. Meer dan dertig daarvan bevatten een oplosmiddel, dat ook zou zijn gebruikt bij de aanslag van maandag.

De sekte, die zegt tienduizend aanhangers in eigen land te hebben en dertigduizend daarbuiten, was de laatste jaren al een aantal malen met de politie in aanraking gekomen, onder meer wegens ontvoeringen. Afgelopen zondag nog viel de politie de vestiging van de sekte in Osaka binnen, op zoek naar een jongen die volgens zijn ouders door Aum ontvoerd was. De jongen werd niet aangetroffen, wel arresteerde de politie drie sekteleden.

Ook hing er rondom de sekte bijna letterlijk de geur van gifgas, specifieker: van sarin. Daar had sekteleider Asahara zelf toe bijgedragen. Want gifgas was vreemd genoeg een weerkerend thema in de toespraken van de sonshin, zoals zijn aanhangers hem noemen, de 'vereerde meester'. “Sinds 1988 wordt, waar ik ga of sta, giftig gas boven mij uitgestrooid door helikopters en vliegtuigen. De aanwezigheid van gifgassen, zoals sarin, wordt steeds duidelijker”, zei hij bijna een jaar geleden.

Dat was een paar maanden voor de mysterieuze aanslag in het dorp Matsumoto, waar in juni een wolk gifgas een aantal huizen binnendreef. Zeven mensen stierven, tweehonderd raakten gewond. Alles wat de politie later kon vaststellen was dat het om sarin ging. Een maand later klaagden bewoners van een ander dorp, Kamikuishiki, dat er misselijkmakende geuren kwamen uit de plaatselijke vestiging van de sekte. De politie ontdekte op een nabij gelegen terrein sporen van het gif sarin, maar deed geen verder onderzoek bij de sekte. In januari beschuldigden sekteleden de bevolking van Kamikuishiki ervan gifgas in de gebouwen te hebben gestrooid met het doel iedereen te vermoorden.

Die incidenten bewijzen nog weinig. Maar het maakt wel aannemelijk waarom de Japanse media, na de bizarre gifterreur in de metro wanhopig in elektronische databanken op zoek naar mogelijke daders en motieven, bij Aum Shinri Kyo uitkwam. Een sekte, waarvan er de laatste jaren zoveel zijn opgericht, met de meest fantastische namen. Shinri Kyo is Japans voor 'opperste waarheid' en Aum - een boeddhistische term - kan zowel schepping als vernietiging betekenen.

Zo'n sekte is op zichzelf niet verdacht in Japan. De pijlsnelle groei van de materiële welvaart heeft veel Japanners in de armen gedreven van een even snel groeiend aantal sekten. De overheid telde vorig jaar maar liefst 180 000 min of meer religieuze groeperingen, waarvan de meeste banden hadden met de gevestigde godsdiensten. Ruim 1 600 stonden geregistreerd als 'nieuwe sekte', dus niet ten gevolge van een afscheiding of ruzie.

Van huis uit krijgen de meeste mensen wel veel traditie maar nauwelijks religieuze zin mee. De Japanse godsdienst is een mengelmoes van shinto, de eigen Japanse religie, boeddhisme en christendom. Al naar gelang de gelegenheid maakt men gebruik van een van de drie. Veel huishoudens hebben een boeddhistisch altaartje in de woonkamer, gaan voor het krijgen van een kind of het slagen voor een examen naar een shinto-schrijn en trouwen voor de mooie foto's in de katholieke kerk. Als je in de statistieken het aantal volgelingen per godsdienst bij elkaar optelt, kom je al gauw uit op twee à drie maal de totale bevolking.

Een van de eerste grote sekten, de Soka Gakkai, groeide in de jaren zestig en zeventig uit tot een brede maatschappelijke organisatie, met acht miljoen aanhangers, een eigen universiteit, een eigen krant en een kleine maar invloedrijke politieke partij. De meeste volgelingen van de nieuwe sektes zijn jong en afkomstig uit de betere kringen: artsen, ingenieurs en advocaten. Jonge rijke mensen, die op zoek zijn naar de zin van het in hun ogen al te materialistische leven en bij deze speurtocht vaak belanden bij mensen die daar een pasklaar antwoord op hebben.

De massale vlucht naar de sekten is ook in verband gebracht met het absurd strenge onderwijssysteem, dat het eigen initiatief ontmoedigt en een afhankelijkheid kweekt van 'iets totalitairs'. Zoals prof. Kuniyasu Take van de Doshisha-universiteit dat gisteren formuleerde: “Japanners zijn mensen die zelden voor zichzelf een besluit nemen.”

Hoewel de meest extravagante ideologieën in deze organisaties de ronde doen, zijn ze vrijwel allemaal volstrekt geweldloos, op zoek naar innerlijke rust en geestelijke verdieping - in een maatschappij die bekend staat om haar kille menselijke verhoudingen.

Zo vreemd was het dus niet dat Shoko Asahara, een gedeeltelijk blinde verkoper van geneeskrachtige kruiden, in 1984 tijdens een vakantie in de Himalaya het licht zag en bij terugkeer in Tokio een commune begon. Drie jaar later richtte hij Aum Shinri Kyo op, die hij in de loop der tijd al vele vijanden heeft toegedicht, waaronder het Amerikaanse leger, de CIA, extreem-rechts in Japan en de politie in het algemeen. Hij predikt dat de wereld over twee jaar ophoudt te bestaan, althans voor de gewone sterveling.

Een kleine elite zal het overleven en krijgt dan, begiftigd met goddelijke macht en daartoe opgeleid door een profeet, de kans de wereld opnieuw op te bouwen. Wie die profeet is, staat niet ter discussie.