Zwaar gereformeerden willen nu overal gehoord worden

VEENENDAAL - Steeds meer zwaar gereformeerden kiezen toch voor een vakbond. De toenemende ontheiliging van de zondagsrust heeft ze doen bezwijken. Uitverkoren is wel de eigen Reformatorisch Maatschappelijke Unie (RMU). Die 'bond' kroop vorig jaar voor het eerst uit zijn schulp.

Het was ook een jaar van successen. Voor het eerst sloot de RMU, wiens leden politiek gezien bij SGP, RPF en rechts in het CDA zitten en die het CNV te links en te vrijzinnig vinden, alleen een eigen CAO af. Bij het Veenendaalse Sandoz, dat crackers en dieetproducten maakt. “FNV en CNV wilden niet komen”, licht voorzitter Peter Schalk (35) toe. De bedrijfs-CAO voor de 165 medewerkers kreeg onder meer een vloekverbod.

Schalk kon nog meer zegeningen tellen. Het ledental van de RMU, die in 1983 werd opgericht, steeg in één jaar tijd met ruim twintig procent. Het overschreed daarmee de tienduizend. En het eind is nog lang niet in zicht. Schalk: “Over drie jaar zitten we op 15 000 leden.”

Meer dan ooit tevoren trad de RMU het afgelopen jaar uit de schaduw van de eigen zuil. Zij stelde haar jaarlijkse nota arbeidsvoorwaardenbeleid voor de eerste keer op samen met zusterorganisatie GMV (Gereformeerd Maatschappelijk Verbond, voor de vrijgemaakte zuil). En bood minister Melkert van sociale zaken het eerste exemplaar aan. In de hoop “dat ons geluid ook buiten de eigen kring gehoord wordt”.

Heil Een deel van de achterban mag de laatste jaren zijn heil in het isolement zoeken, Schalk zegt “bewust niet alleen naar binnen te willen kijken. Wil je respect, dan moet je je ook laten zien. In dat opzicht kan de RMU een voorbeeldfunctie voor de achterban vervullen.”

Dat de RMU van zich moet laten horen, heeft veel met Paars te maken. De komst van het huidige kabinet heeft in eigen kring voor een aardbeving gezorgd. Eén waarvan men tot op heden de naschokken nog voelen, meent Schalk. Het kabinet heeft best goede wetten gemaakt, erkent hij. “Maar de hoofdlijnen van het beleid zijn negatief. Dit kabinet breekt christelijke waarden en normen af.”

De individualisering ontneemt gezinnen volgens hem de kans te kiezen voor een kostwinner. Met de flexibilisering wordt de werkdruk al maar verder opgedreven. Erger nog: de nieuwe arbeidstijdenwet maakt werken op zondag mogelijk. Als het bedrijfsbelang dat vereist en de OR toestemt. Individuele christelijke werknemer kunnen zo volgens Schalk in gewetensnood komen.

Zij kunnen toch een beroep doen op de wet gewetensbezwaren? Nee, zegt Schalk, die helpt onvoldoende. “Momenteel moet je tijdens het sollicitatiegesprek al aangeven dat je niet op zondag wilt werken. Doe je dat niet tijdig dan kan dat reden voor ontslag zijn.” Het CNV, dat de zondagsarbeid ook zoveel mogelijk wil tegengaan, vindt dat de wet “onvoldoende soelaas biedt”.

Verder tekende de RMU de laatste maanden bezwaar aan bij de minister van sociale zaken tegen de algemeen verbindend verklaring voor elke CAO die de zondagsarbeid te veel ruimte liet. “Vreemd”, zegt vice-voorzitter A. de Geus van de vakcentrale CNV. “Je beroept je op een kwade rechter. Verwachten ze werkelijk dat de minister een veto uitspreekt vanwege zondagsarbeid? Dezelfde man die de zondagsarbeid mogelijk maakte?”

Toch boekte de RMU een succesje. De CAO voor de orgelbouw, de kleinste sector-CAO van Nederland, werd aangepast. Alle werknemers kregen nadrukkelijk het recht om zondagsarbeid te weigeren. Een doorbraak, hoopt de RMU.

Volgens de werkgevers betrof het enkel een theoretische aanpassing. “Een sector die monumentale kerkorgels bouwt en restaureert, respecteert natuurlijk de zondagsrust”, zegt secretaris Steenbergen van de Vereniging Orgelbouwers Nederland. Maar voor de RMU is de kwestie zo belangrijk dat ze hem expliciet vast wil leggen.

Zo belangrijk ook dat zij zich bekeerd lijkt te hebben tot de OR'en. In het verleden bestond er in de achterban flink verzet tegen het meepraten en meedenken in bedrijven. Het kon immers leiden tot aantasting of omverwerping van het door God gegeven gezag. Nu herinnert de RMU leden in de arbeidsvoorwaardennota aan de bijbelse opdracht “een zoutend zout te zijn”.

Volgens Schalk is van een koerswijziging geen sprake. “We waren altijd voor medezeggenschap, maar we zeiden ook: 'Ga niet op de stoel van de werkgever zitten'. Daar denken we nog zo over. Wel is er een praktische dimensie bijgekomen. De ondernemingsraad wordt steeds belangrijker in bedrijven. Hij beslist onder andere over eventuele zondagsarbeid. Dus is het belangrijk er een stem in te hebben.”

“De tijden dat je christen kon zijn in de marge - wel naar de kerk gaan, maar op het werk weet niemand het - zijn echt voorbij. Je moet ervoor uitkomen, want anders kom je in de moeilijkheden.” Steeds meer christenen zouden dat volgens hem inzien en daarom lid worden. Ze zoeken 'toerusting' om sterker in een samenleving te staan, die vaak vreemd tegen hen aankijkt.

Bij het CNV voelt men zich intussen absoluut niet bedreigd door de opmars van de RMU. “Wij verliezen geen leden aan hen”, aldus De Geus. “Zij winnen leden onder mensen die nog nooit lid zijn geweest van een vakbond en juist altijd heel huiverig tegen bonden aankeken. Zij zijn daar, juist door de hele discussie over zondagsarbeid, toch het belang van in gaan zien.” Schalk ziet het CNV ook niet als concurrent.

De RMU is dan ook eigenlijk geen vakbond. Zelf noemt ze zich een belangenorganisatie en heeft niet alleen werknemers, maar ook (duizend) werkgevers als lid. Om bij CAO-rondes aan te kunnen schuiven, worden zij formeel wel uit elkaar gehaald. De Geus: “Niet altijd verloopt onze samenwerking daarbij even soepel. De RMU draagt soms maar één, godsdienstige, kwestie aan. Wij bekijken het geheel, zodat we dan alleen last van ze hebben.” Schalk ontkent fel dat de RMU alleen op zondagsarbeid inzet.

Tegen stakingen Bovendien is de RMU absoluut tegen stakingen. Schalk: “Dat mag alleen als doorwerken zonde is. Als je gedwongen wordt dingen te doen die tegen je geweten ingaan: een verpleger die mee moet werken aan euthanasie, het personeelslid dat zwart geld moet witten.”

Zelfs niet bij Hertog IJs, waar de overwegend christelijke werknemers zich vierkant voorgelogen achten door Unilever? Het moederconcern wilde de fabriek op Goeree-Overflakkee tegen zijn belofte in, toch sluiten. Nee, ook daar niet, zo zegt Schalk. “Het CNV greep te snel naar machtsmiddelen, terwijl er nog andere creatieve manieren waren om uit het conflict te komen.”

De RMU steunde dan ook de werkonderbreking van april niet. De Industrie- en voedingsbond CNV, die de meerderheid van het personeel vertegenwoordigt, deed dat wel.

Ook staat voor Schalk niet vast dat de ferme opstelling van de CNV-bond de werkgelegenheid bij Hertog IJs heeft gered. In november werd bekend dat Unilever de fabriek verkoopt aan Brinkers. Die gaat er bavarois en mayonaise maken. Schalk: “Dat was een gezamenlijke krachtsinspanning. Wij hebben bij alle gesprekken gezeten.”

“Ik weet wel wat ze over ons zeggen: 'Niet staken, maar wel de knaken'. Maar onze opstelling is niet gemakzuchtig. Pak niet meteen een machtsmiddel. Wees creatief, zorgt dat de ander voelt: Hé, dat raakt hem blijkbaar dieper dan ik had gedacht.”