Gevangeniswezen: van 'lief' tot ijzeren regels

Als jochie voetbalde Paul Koehorst met de gedetineerden van de gevangenis in Vught. Nu verlaat hij als directeur van Nieuw Vossenveld noodgedwongen de bajes 'waarin ik praktisch geboren ben'.

Paul Koehorst wordt beschouwd als een topper in de bajeswereld. Maar zijn 'voortreffelijke staat van dienst' (minister Korthals van justitie) kan niet voorkomen dat hij wordt weggezet als adviseur penitentiare inrichtingen.

Na klachten over machtsmisbruik, onnodige kwelling van gevangenen en gesjoemel is een rapport opgemaakt en dat viel niet mee voor Koehorst. Aan Korthals werd gerapporteerd dat de baas van een van de grootste gevangenissen van Nederland ,,niet altijd de grenzen in acht heeft genomen die een ambtenaar in zijn positie zich kan permitteren.''

Een van de verwijten luidde, dat Koehorst in vier isolatiecellen van de Extra beveiligde instelling (Ebi) ringen had laten bevestigen. In zijn weerwoord zegt de uitgeplaatste directeur het vastmaken van onwillige gedetineerden met handboeien aan een ring, humaner te vinden dan het 'veiligheidsbed' waarop een gevangene zich niet kan verroeren. Ook wordt hem in de schoenen geschoven dat Koehorst 'eigenzinnig' opereert.

De twee aanmerkingen op zijn functioneren typeren de carrière van Paul Koehorst. In het kielzog van zijn vader, die ook gevangenisdirecteur was, zag hij de strafinrichtingen in de jaren vijftig en zestig in snel tempo veranderen.

Op het moment dat Koehorst zijn loopbaan in het gevangeniswezen begon (1967) noemde hij de sfeer in zijn werkkring 'lief'. In de dikke dertig jaar waarin hij in de gevangenis werkte, verhardde het klimaat en moest de leiding vaak zelf de huisregels aanpassen.

Hoewel Koehorst er aanvankelijk geen voorstander van was, bood hij uiteindelijk aan de Ebi voor zeer (vlucht-)gevaarlijke gevangenen op het terrein in Vught te bouwen. De Ebi ontstond, omdat begin jaren negentig de ene ontsnapping na de andere lukte. Koehorst: ,,Ik ging me schamen dat ik bij het gevangeniswezen werkte''.

Dat de huisregels wel erg strak werden aangetrokken, deerde hem niet: ,,Wij hebben er niet om gevraagd, dat hebben de extreem gewelddadige uitbrekers zelf gedaan.''

Koehorst kan zich mateloos opwinden als anderen in de rechtsketen geen begrip hebben voor de ijzeren regels: altijd minimaal twee bewakers, geen lichamelijk contact met de wie dan ook, geboeide verplaatsingen.

Anderhalf jaar geleden gaf de rechter een gedetineerde van zijn Ebi toestemming zijn zoontje in de rechtzaal te knuffelen. Koehorst reageerde ongebruikelijk. De bajesdirecteur stuurde de rechter en de minister een boze brief, dat daarmee onaanvaardbare risico's werden genomen. Want Koehorst kent zijn pappenheimers: ,,Dat jochie had van alles in de hand of mond van zijn vader kunnen stoppen, semtex of drugs, noem maar op.''

De gewezen directeur gaat nu Korthals adviseren op het gebied van het gevangeniswezen. De minister heeft beloofd te laten onderzoeken of de omstreden 'ring' voortaan mag worden gebruikt.