Clinton moet knokken voor zijn plannen

WASHINGTON - Het was een exercitie in kietelen en gekieteld worden: jij bent goed, ik ben goed, wij zijn allemaal goed en dat zullen ze weten. Maar Bill Clintons State of the Union was ook een demonstratie van wat een Amerikaanse president kan presenteren, activeren en stimuleren, als er geen donderwolk vol schandalen boven zijn hoofd hangt, die elk moment in een stortbui kan uitbarsten.

In een van de langste toespraken die hij ooit heeft gehouden - tv-presentatoren klokten een lengte van 72 minuten - begon een zeer tevreden kijkende Clinton de klinkende rapportcijfers uit te delen voor het Amerika van januari 1998. En met de kin wat uitdagend omhoog gestoken trok hij de conclusie: “Dames en heren, de positie van onze Unie is sterk.” Wat volgde was een staande ovatie, waaraan vooral Democratische leden van het Congres meededen.

De State of the Union wordt sowieso al rijkelijk gelardeerd met applaus, maar gisterochtend leken de Democraten alle boeien te hebben losgegooid. Zo'n negentig keer gingen de handen op elkaar en vijftig keer kwamen de politieke vrienden van de president los van hun zetels als ging het om een uitgebreid losmaken van de spieren. Een leidende rol was weggelegd voor vice-president Al Gore, voor de kijkers links achter de president gezeten. Newt Gingrich, de Republikeinse Speaker die rechts achter Clinton zetelde kon dikwijls niet achterblijven en voelde zich verplicht om ook te gaan staan.

Maar de echte clacque zat tegenover de president: zijn ministers, die aan het begin van de sessie handjes schuddend de vergaderzaal van het Huis van Afgevaardigden waren binnengekomen. In het lichtblauw gestoken voerde Madeleine Albright, de minister van buitenlandse zaken, de troep aan. Ze waren er allemaal op één na, minister van handel Bill Daley.

Gebruik is dat een van de leden van de regering thuis blijft om in het geval van een calamiteit de leiding van het land over te kunnen nemen. Een presentator van CNN herinnerde in dat verband nog even aan Tom Clancy's Executive Orders, waarin een groep Japanse kamikaze-terroristen een Boeing 747 op het Congress-complex laat storten. Vrijwel iedere hoogwaardigheidsbekleder morsdood en de vice-president die net niet in het gebouw was wordt president.

Maar de andere dertien waren er wel voor 25. De president had zijn zin nog niet af of daar schoot Albright al weer omhoog. Nu is zo'n State of the Union voor een overgroot deel ook een boodschappenlijst, een overzicht van alle plannen die er op de departementen liggen. Dus de ministers hebben er alle baat bij enthousiasme te tonen. En Clinton heeft samen met zijn ploeg haast. Of zoals de Chief het in zijn redevoering zei: “Met nauwelijks 700 dagen over van de 20ste eeuw is het niet de tijd om stil te zitten. Het is tijd om te bouwen.” De president als ouderwetse Nederlandse bouwburgemeester.

Galant en charmant als hij bij openbare optredens is, vergat Clinton ook niet complimentjes en schouderklopjes uit te delen. De bofkonten waren zorgvuldig geselecteerd. De eerste pluim was voor de first lady, die momenteel zo onvermoeid in de bres springt voor haar man. Want in haar verdedigingen is het mijn man voor en mijn man na, als verholen demonstratie van het feit, dat toen de kiezers een Clinton kozen ze er twee kregen. De president lichtte er even uit dat zijn echtgenote zich nu op de zorg voor Amerika's kinderen heeft gestort. De presidentsvrouw in het roze pakje knikte wat verlegen tijdens het applaus en ging uiteindelijk toch maar breed lachend staan. De andere twee die in het zonnetje werden gezet waren een blanke vrouw, die zich uit de bijstand had opgewerkt en een zwarte man, die zich als sergeant in Bosnië had geweerd. De 'Hoe moet het' van de politieke correctheid had er weer keurig naast gelegen.

De reacties op de troonrede waren zoals kon worden verwacht. De cynici van de media stelden vast dat Clinton een vlekkeloze presentatie had gegeven en barstte van de werklust. Maar dat smelt als sneeuw in de zon als er geen duidelijkheid komt over die andere lust, waarvan de president volgens de beschuldigingen schijnt te barsten.

De Republikeinen toonden het respect dat ze zich aan het presidentschap verplicht voelen, maar de plannen van Clinton vielen in slechte aarde. Senator Trent Lott, die als meerderheidsleider gewoontegetrouw de reactie mag geven, haalde al meteen het idee van Clinton onderuit dat begrotingsoverschotten in de sociale zekerheid moeten worden gestoken. Niks ervan, een deel gebruiken voor de aflossing van de staatsschuld en de rest naar de belastingbetaler terug, meent Lott. De Republikein vond ook dat de overheid zich gedeisd moet houden en de gewone burger niet voor de voeten moet lopen. Welwillendheid was ook ver te zoeken in de reactie van de Republikeinse leiders in het Huis van Afgevaardigden. 'Gekunsteld', stelde fractieleider Dick Armey vast. “Het klonk als een reeks van applauslokkertjes, die de sfeer moeten verdoezelen die er nu in Washington hangt.” En Armey's rechterhand Tom DeLay: “De plannen zijn per definitie kansloos in een Republikeins Congres.”

De Republikeinen hebben inderdaad een meerderheid in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden en het wordt knokken voor de president om zelfs maar een deel van zijn plannen erdoor te krijgen.