Zoveel muziek, zo weinig luisteraars

De Concertzender, een van de kleinste omroepen van Nederland, wordt bij elkaar gehouden door 5 werknemers, 120 vrijwilligers, een financiële bijdrage van Veronica en heel veel liefde voor muziek. Hartstochtelijke liefde voor de meest uiteenlopende klanken, van avant-garde-popmuziek tot wereldmuziek, jazz, oude muziek en opera.

De vrijwilligers van de Concertzender (24 uur per dag, zonder reclameboodschappen) zijn van huis uit gespecialiseerde muziekmakers- of -kenners. Directeur Aad van Nieuwkerk: “Mensen die werken als opnametechnicus en in hun vrije tijd naar een concert gaan en daar voor ons een opname maken. Of professionele programmamakers, die anders in het vut-gat zouden verdwijnen.” De zender kan ook rekenen op de welwillendheid van veel uitvoerende musici, die geen aanspraak maken op de rechten als een concert van hen wordt uitgezonden op de zender.

Vanaf de oprichting in 1983 kampt de piepkleine omroep met geldgebrek. Van Nieuwkerk schetst de geschiedenis: in 1983 opgericht, als tegenhanger van Hilversum 4. Muziekliefhebbers vonden toen dat de enige zender voor klassieke muziek zich te buiten ging aan onmuzikaal geklets. Hilversum 4 werd Radio 4 en heeft het leven gebeterd. De Concertzender is allengs wat opgeschoven naar de meer gespecialiseerde muziekprogramma's en vult daardoor nog steeds het aanbod van Radio 4 aan, vindt Van Nieuwkerk. “Er is duizend jaar muziekgeschiedenis en zoveel muziek.”

De Concertzender begon in 1984 met uitzenden onder auspiciën van Salto en was de eerste tien jaar alleen in Amsterdam te ontvangen. Na een verandering in de mediawet kreeg de omroep zelf een zendmachtiging en kon daardoor in 1993 landelijk gaan uitzenden, 24 uur per dag, via de kabel. Helaas zat de commerciële buitenwereld niet te wachten op een station met bloedserieuze zware muziek en bleven de sponsors weg. Eind 1995, toen de startsubsidie afliep, viel het doek. Op het nippertje kwam er hulp uit zeer onverwachte hoek. Veronica, net uit het publieke bestel gestapt, bood aan de Concertzender onderdak te geven en een financiële bijdrage, samen goed voor ruim een half miljoen gulden per jaar. In ruil daarvoor zitten in het bestuur van de Concertzender Veronica-mensen, zoals Joop van der Reijden. Van Nieuwkerk: “Veronica wil graag de vinger aan de pols houden, ook in de hoek van de serieuze muziek.” Overigens bemoeit Veronia zich niet met de inhoud van de programma's. Wel heeft Van der Reijden gezegd te verwachten dat de Concertzender na drie jaar zelfstandig verder moet.

En zo gebeurt het dat de twee zeer tegengestelde omroepen in één gebouw zetelen. Het cultuurverschil is verbijsterend. Een kantine vol met platenpluggers en swingende Veronica-medewerkers, aan de muren in de gangen posters met uitbundige jonge vrouwen en mannen, overal lawaai. In een achterkamer is het rustige onderkomen van de Concertzender; één ruimte, waarin archief, kantoor, administratie en studio zijn ondergebracht. De confrontatie met het Veronica-cultuurtje is af en toe even slikken, beaamt Van Nieuwkerk, “Maar we zijn er toch heel blij mee.”

Heeft de Concertzender een toekomst? Het voortbestaan zal altijd bevochten moeten worden, zegt Van Nieuwkerk. In Nederland zijn twee miljoen mensen actief bezig met muziek, doordat ze zingen in koren of een instrument bespelen. Er is echter slechts een klein publiek dat echt gaat zitten luisteren. Misschien valt er in de sector muziekscholen en opleidingen iets te halen, hoopt Van Nieuwkerk, en kan hij die instellingen interesseren in een sponsorschap.

Waarschijnlijk wordt er nergens ter wereld voor een relatief klein publiek zoveel serieuze muziek uitgezonden als in Nederland. Er opereren vier zenders: Radio 4, Classic FM, Concert Radio en de Concertzender.

Concert Radio en de Concertzender zijn alleen via de kabel te beluisteren. Radio 4 en Classic FM ook via de ether. Daarmee trekken die de -niet onbelangrijke groep- mensen die in de auto luisteren. De momenteel naar eigen zeggen best beluisterde zender, Classic FM trekt 700 000 luisteraars. Dat is een verdubbeling sinds de zender in januari de formule veranderde. De presentatoren zijn verdwenen, nu is het non-stop 24 uur per dag lichte klassieke muziek. De muziekfragmenten duren nooit langer dan zes minuten. Er zijn korte aankondigingen en er zijn eigen nieuwsuitzendingen, verzorgd door de nieuwsredactie van Sky Radio, de grote zus van Classic FM. Concert Radio, dat sinds 1991 bestaat, zendt ook 24 uur per dag uit, alleen via de kabel. Ook deze zender laat muziek horen uit het populair klassieke genre, maar geeft wat meer achtergronden. Concert Radio hoort bij de platenmaatschappij Arcade. De Concertzender trekt minder dan driehonderdduizend luisteraars per week. “Maar wij zenden geen behang uit. Naar ons luisteren de mensen echt.”