De Turkse advocate Dalkiliç bofte nog

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - De politieke ontwikkelingen in Turkije lijken soms even spannend als het berglandschap in het oosten van het land. Maar er is ook een saaie eentonige continuïteit, die alle regeringswisselingen overleeft: die van het onrecht, gehuld in ingewikkelde wetsartikelen, met folteringen afgedwongen bekentenissen en absurd lange gevangenisstraffen.

De advocate Sevil Dalkiliç boft, want zij zit een straf uit die korter duurt dan een gemiddeld mensenleven. Ze heeft 30 jaar voor de boeg, terwijl Turkse rechters toch niet te beroerd zijn om ook straffen van 100 jaar op te leggen, als hun teller op dat getal stokt. Dalkiliç kreeg haar veroordeling in februari 1995, in oktober van dat jaar bevestigde het hof van staatsveiligheid in Ankara haar straf in beroep. Ze was beschuldigd van lidmaatschap van de Koerdische guerrilla-organisatie PKK, en ze zou hebben meegewerkt aan bomaanslagen. Het enige bewijs was een bekentenis die onder foltering totstandkwam en die ze tijdens haar berechting heeft ingetrokken. Reden voor de mensenrechtenorganisatie Amnesty International om te spreken van een 'manifest oneerlijk proces'. Sevil Dalkiliç houdt kantoor in Kaman, een stadje tussen de hoofdstad Ankara en Eskiçehir. De politie pakte haar op 2 maart 1994 op, nadat ze een onderzoek had ingesteld naar de dood van een Koerd, die was omgekomen bij een verdacht verkeersongeluk.

Zijn broer schakelde Dalkiliç in en belandde later met haar in de beklaagdenbank, samen met nog zes anderen. Bij de arrestatie van Dalkiliç ging het er rauw aan toe. Een buurvrouw kwam op het lawaai af, maar mocht niet naar binnen. Een van de beruchte speciale teams (opgericht om tegen de PKK te vechten) veranderde het huis van de advocate in een ruïne. Ze vergaten niet om ook de vogeltjes te doden. De hond smeten ze van het balkon. Toen de buurvrouw schoten hoorde dacht ze dat ze Dalkiliç hadden vermoord. Maar het vuurwerk bleek bedoeld om schrik aan te jagen. De overvallers van staatswege schoven Dalkiliç in een auto. Ze namen juwelen en geld mee en de buurvrouw kreeg een miskraam.

Voor Dalkiliç was dat alles nog maar het voorportaal van de hel. Haar verblijf op het politieverblijf duurde 15 dagen, een niet toevallige tijdsduur. Ze biedt de mogelijkheid om in de eerste dagen een bekentenis uit de arrestant te folteren, waarna er nog voldoende tijd is om de ergste kwetsuren te laten helen. Zodat het leveren van een bewijs voor foltering moeilijk wordt. Voor de aard van haar verblijf bij de agenten kan verwezen worden naar de Hel van Dante. Toen ze onder de pijnigingen en vernederingen bezweek 'bekende' ze dat ze had deelgenomen aan vijf bomaanslagen. Haar rol bestond er zogenaamd uit dat ze de daders met haar auto naar de plaats van het misdrijf vervoerde, wachtte tot ze klaar waren met hun werk, en hen daarna weer wegreed. Wat ze tijdens de rechtszitting dus weer ontkende. Ooggetuigen waren er niet, forensisch bewijsmateriaal hadden de aanklagers evenmin in handen. Bij een van de 'aanslagen' toonden deskundigen aan dat die was veroorzaakt door een verhitte spuitbus in een vuilniscontainer. De rechters rekenden haar ook de explosie in het hoofdkwartier van de uiterst nationalistische MHP partij aan, op 22 december 1993. Maar op het moment van de ontploffing bevond ze zich in een rechtszaal. Onder politieagenten zijn aanhangers van de MHP sterk vertegenwoordigd.

Turkije haalde het afgelopen jaar vooral het nieuws met reusachtige schandalen over verwevenheid van politie, mafia en politici. En daarna door het fundamentalisme en de dreigende militaire staatsgreep daartegen. De lotgevallen van Dalkiliç bewijzen dat de andere problemen van Turkije, zoals de 'Afrikaanse armoede' van de uit hun dorpen gejaagde Koerden en de schendingen van de mensenrechten, niets aan actualiteit hebben ingeboet.