EdelkoortS of modern leven

Iedereen beweegt - valt en struikelt en breekt met hetzelfde gemak: want nog onwennig - en het bezoek aan dansvoorstellingen van westerse snit neemt tegelijkertijd drastisch af. Zozeer zelfs dat een aantal dansgezelschappen, waaronder Het Nationale Ballet, ten onder dreigt te gaan aan achterblijvende recettes. De belangstelling voor 'etnische' dans, voor folklore, flamenco, ballroom of voor ouderwetse 'Zwanenmeren' uit bijvoorbeeld Tatarstan neemt daarentegen hand over hand toe. Vallen deze verschijnselen met elkaar te rijmen, of is er sprake van een tegenstelling?

Deze vraag zou ik graag willen voorleggen aan Lidewij Edelkoort. Aan wie? Aan haar dus, Nederlands beroemdste styliste, al twintig jaar opererend vanuit Parijs en door de Nederlandse regering gevraagd om te voorspellen hoe ons land er in pakweg 2005 cultureel gesproken uitziet.

Afgelopen dinsdagavond werd zij op de televisie aan de tand gevoeld door Martin Simek, tenniscoach, tekenend columnist en sinds enige tijd de meest 'naïeve' en naturel interviewer die op de vaderlandse buis ronddartelt.

Helemaal zeker wist Lidewij het nog niet, maar een tweetal trends zag ze al wel aankomen: gezondheid en tuinieren.

Erg geschokt was ik niet door deze suggestie. Het lijkt me niet meer dan het consequent doortrekken en dóórdenken van ontwikkelingen die al enkele jaren aan de gang zijn. Ook haar opmerking dat er te veel van alles is - waardoor we niet meer kunnen kiezen, waardoor we teruggaan naar een door overvloed veroorzaakte 'nieuwe eenvoud' - bracht mijn stoel niet aan het wankelen. Het is een bekend geluid, waar nog te weinig naar geluisterd wordt - dat komt pas als het een trend is: dan moet je wel 'soberen' want anders hoor je er niet meer bij. Haar opmerking dat deze eenvoud een potentieel gevaar inhoudt voor de economische produktie, is begrijpelijk maar valt eenvoudig te pareren. We zullen verbaasd staan, straks, hoeveel hulpmiddelen er nodig blijken te zijn om sober te kunnen leven. Om het nog maar niet te hebben over alle mentale trainingen.

En passant liet Edelkoort de modekleuren van 1997 zien: een soort verwassen tinten - als je het mij vraagt een variant op de reeds vervlogen eco-trend - die bij Simek, zelf van oorsprong een Tsjech, spontaan de herinnering aan Oost-Europa wakker riep. “Ze doen me denken aan de kleuren van de kleren die ik van mijn oudere broer over moest nemen.”

Treffend. Treffender misschien dan Simek zelf vermoedde toen hij de opmerking maakte. In deze ene zin zitten bijna alle trends van de komende jaren: sober, alledaags, authentiek, etnisch. Alle op één na: het spektakel. Want die trend blijft, ook als we met z'n allen sober geworden zullen zijn. Sober kun je niet alleen zijn, soberheid is een ervaring, een belevenis en die dien je dan ook als zodanig te ondergaan en te presenteren. Media makes mad. De nieuwste trend: het spektakel van de soberheid. Read my lips.

Er zijn op grond van dit alles twee lijnen door het moderne leven te trekken, die al in de huidige kunstproduktie en kunstbelangstelling terug te vinden zijn. De ene is een naar buiten gekeerde, middelpuntvliedende beweging: extraverte ervaringen opdoen (in theater, museum of restaurant maakt niet uit), het spektakel opzoeken, je laten vermaken door buitenissigheden. De andere is een naar binnen gekeerde, middelpuntzoekende beweging, die haar ijkpunt vindt in de speciaal ontworpen tuin en in de beeldbuis. De televisie vormt het scharnierpunt, want daarop is een echo van het spannende buitenleven te zien: sport & spel, talkshows, soap, nieuws met een hoog pretgehalte, natuurfilms. Het is een wankel evenwicht, want de pogingen om ook de sobere beeldbuiskluizenaar interactief uit zijn stoel te trekken, nemen toe.

Sober, alledaags, authentiek, etnisch, spektakel: dat zijn de trefwoorden. Is het nog nodig dat ik, als uw eigen kunstlidewij, de voorbeelden voorzeg, zodat u, als inmiddels getraind mediamens, de juiste antwoorden kunt geven? Een spektakel-opera van Greenaway tegenover een sobere 'Werther', de authentieke schatten van de tsaar naast beeldend kunstenaar Barney, de nieuwe Chinese film tegenover de spektakels èn de soap uit Hollywood, spektakel-'Faust' en sobere 'Meeuw' van toneelgroep De Trust, authentiek en etnisch 'Zwanenmeer' uit Tatarstan tegenover spektakeldans van Vandekeybus? Nee toch, dat had u zelf reeds lang opgemerkt.