Megazaken ontregelen vooral de gerechtshoven

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM, DEN HAAG - De toename van megazaken, rechtszaken die meer dan één dag duren, leidt tot ontregeling van vooral de grote gerechtshoven in Amsterdam en Den Haag. Bij beide hoven komen nog dit jaar extra strafkamers om de toevloed aan beroepszaken aan te kunnen. De rechtsgang in Nederland wordt ieder jaar trager.

De druk op de rechtbanken en gerechtshoven neemt mede toe door de grotere aandacht van het openbaar ministerie (OM) voor zware en georganiseerde criminaliteit. Ook het OM zelf heeft door dit beleid capaciteitsproblemen gekregen, blijkt uit het jaarplan 1998 van het openbaar ministerie.

De hoofdofficieren van justitie moeten dit jaar hun vervolgingsbeleid 'vertalen' in strafzaken en convenanten sluiten met de presidenten van hun rechtbank over het aantal gewenste zittingen. Megazaken, die soms meer dan 20 zittingsdagen nemen, plegen volgens het OM 'een voor Nederlandse begrippen een buitensporige aanslag op de zittingscapaciteit'. “Zorgvuldig geplande zittingsroosters worden volledig ontregeld, waardoor gewone strafzaken in het gedrang komen.”

Het OM brengt de laatste jaren veel meer zaken voor de rechter. In 1994 deed de officier van justitie nog 55 procent van de zaken zelf af, bijvoorbeeld door transacties. In 1996 was dit percentage al gezakt tot 49. Een ontwikkeling die zal doorzetten, aldus het OM.

De parketten beslissen de laatste jaren sneller tot dagvaarding, maar dit leidde tot dusver niet tot snellere berechting. Dat komt door de capaciteitsproblemen bij de rechterlijke macht. Allerlei projecten, zoals het direct na aanhouding verstrekken van een dagvaarding aan verdachten, leiden bovendien tot extra vertraging bij 'gewone' zaken, omdat de projectzaken met voorrang ter zitting worden gebracht. De voorraad nog af te handelen zaken groeit gestaag, ook bij de rechtbanken.

Vooral de grotere gerechtshoven ondervinden nu pas goed de gevolgen van megazaken. Het Amsterdamse gerechtshof deed eind vorige maand uitspraak in de Hakkelaar-zaak, die 21 zittingsdagen vergde. “Zes maanden lang is één advocaat-generaal alleen met die zaak belast geweest. Dat legde een zware druk op de anderen”, aldus een woordvoerder van het Amsterdamse ressortsparket. “Op den duur is dat niet vol te houden.”

De president van het Amsterdamse gerechtshof, H. F. van den Haak, hoopt dat na de zomer de achtste meervoudige strafkamer bij zijn hof kan beginnen. “Ik ben druk bezig met het werven van nieuwe raadsheren.”

Volgens Van den Haak zijn de megazaken 'ontwrichtend' voor het afhandelen van de normale appèlzaken. “Als je alleen al kijkt naar de enorme papierberg die deze zaken met zich meebrengen: we hadden een tijd geleden een grote hasjzaak met vijf verdachten. Het dossier besloeg 150 ordners met 60 000 pagina's tekst. Het hof is 21 dagen bijeen geweest, er werden 30 getuigen gehoord. Het arrest telde 700 pagina's.”

Het Amsterdamse hof overweegt vaker voor zittingen gebruik te gaan maken van de extra beveiligde rechtbank op het industrieterrein in Osdorp. Het paleis van justitie aan de Prinsengracht is te klein voor de vele zittingen, zelfs na de verhuizing van de Amsterdamse rechtbank enkele jaren geleden.

Dat strafzaken steeds meer tijd vergen is onder meer het gevolg van Europese rechtspraak. Het Europese hof in Straatsburg bepaalde dat alles wat in een strafzaak van belang is, op de zitting aan de orde moet komen. Tijdens zittingen worden steeds vaker lange rijen getuigen opgetrommeld, met name door de verdediging. Ook de berechting van de doorgaans complexe georganiseerde criminaliteit, leidt tot een grote aanslag op de zittingscapaciteit.

Het hof in Amsterdam had eind 1997 een voorraad van 3302 zaken die op afhandeling wachtten. Dat jaar was begonnen met 2763 wachtende zaken, een groei van 600 zaken in één jaar. Gemiddeld kon het hof in 1995 per zittingsdag nog 5,3 zaken behandelen. Maar een jaar later waren dat er nog maar 4,8. En vorig jaar haalde het hof slechts een score van 4,4 zaken per zittingsdag.

“Nu al valt te voorzien dat de achtste strafkamer de toevloed van nieuwe zaken niet kan opvangen. De werkvoorraad zal blijven groeien. De stijging zal hoogstens iets worden afgevlakt”, aldus griffier W. J. Stokhof.

Bij het gerechtshof in Den Haag wordt per 1 mei de zevende meervoudige strafkamer geïnstalleerd. “Dat zal enig soelaas bieden”, aldus een woordvoerder.