Een druppel van de oceaan

De koppels overtreden en veroordelen, berouwen en vergeven - in ideale chronologische volgorde- cirkelen rondom het begrip kwaad. Ethiek en religie zijn met elkaar verbonden zoals esthetiek en kunst. Op diverse wijze hebben de kerkbladen het over alles wat samenhangt met het kwaad.

Centraal Weekblad geeft diverse religieuze visies weer op het kwaad. Kosmische religies als het New Age-denken en in bepaalde vormen ook zenboeddhisme zien het kwaad als onderdeel van het leven. Het geschiedt, het leven kent nu eenmaal allerlei levensvormen.

De samenhang in de natuur staat in deze religies centraal. Het geheel is zinvol, dus beleving van het kwaad ook. Maar men erkent dat er veel onnodig lijden is.

“Dat ontstaat als je vastzit aan je 'zelf' en denkt dat jouw individuele leven je grootste zorg is. Dan krijg je meer te dragen dan het leven te dragen heeft; je lijdt om wat je vreest en omdat het jou overkomt.”

De extra pijn kan wegvallen door berusting als de dingen genomen worden zoals ze komen.

A-kosmische religies zoeken in het hogere, het goddelijke, een uitweg uit de wereld waarin goed en kwaad vermengd zijn. De mens draagt een vonk van het goddelijke in zich en kan zich door kennis van het goddelijke leren bevrijden van de last van deze wereld. Het kwaad is gekoppeld aan het karma dat de mens met de wereld bindt.

Ook hier houdt het kwaad verband met individualisme: de gedachten dat wij iemand moeten zijn, dat wij aanzien moet verwerven en dat het ons goed moet gaan, zorgt voor veel extra ellende. En ook hier blijk je aan die extra ellende te kunnen ontkomen door een berustende acceptatie van het kwaad.

“Maar weet, zo zegt men, dat je ten diepste een druppel bent van de eeuwige oceaan, en maak je daarom los van wat je overkomt en van al waaraan je gehecht bent.”

Uit de Bijbel blijkt dat er in de wereld altijd kwaad is geweest. God heeft de duisternis beperkt tot de nacht maar helemaal weg is het niet. “God wil de duisternis niet maar het licht, niet de dood maar het leven. Zo bestaat er in de Bijbel een spanning tussen God die het al regeert en de aanwezigheid van het kwaad dat God niet wil.” Om te ontkomen aan het kwaad kunnen we geen toevlucht nemen tot het hogere en ook niet in de berusting, maar “in de wereld in de genade van God en, ooit, een nieuwe aarde.”

Het kwaad hangt samen met de zoektocht naar verkeerd geluk. Mensen zoeken naar geluk dat geen geluk is maar vermaak. Echt geluk ontstaat uit het vinden van een zinvolle plek binnen het grote geheel of uit bewuste verbondenheid met God. Dat laatste staat in Katholiek Nieuwsblad. “God bevestigt ons persoon-zijn. Hij laat ons in Jezus Christus zien dat ons bestaan een geschenk is, pure genade.”

In het Katholiek Weekblad lezen we ook dat we toegang krijgen tot zeer oud kwaad. De archieven van de inquisitie, met drieënhalve eeuw aanklachten tegen dwaalleer en ketterij, worden geopend. De archieven waren al bij hoge uitzondering toegankelijk, maar het Vaticaan wil ze nu voor historisch onderzoek openstellen. Volgens Curie-kardinaal Achille Silvestrini zal men ontdekken dat de stem van de kerk in de loop der eeuwen niet zo irrationeel en intolerant was als antiklerikale kringen nog steeds blijven veronderstellen.

In het Gereformeerd Weekblad gaat het over vergeven. Moet je altijd vergeven, mag je een tijdje wachten, mag je voorwaarden stellen en mag je ook niet vergeven? Als iemand kwaad doet, moet hij bestraft worden. Zwijgen en wreken houdt het kwade in stand, net als direct vergeven. “Als wij de zonden van een ander direct vergeven, zijn we niet lief maar slap. Wij dekken de zonden toe.” Er moet recht geschieden. Vergeving is pas aan de orde als iemand berouw toont en zijn gedrag wijzigt.

Dit facet van het kwaad, het recht - inclusief het oordelen of veroordelen- komt aan de orde in het Algemeen Doopsgezind Weekblad. Het gaat over de verontwaardiging over de vonnissen in de zaak Tjoelker. “Hoevelen van hen hebben ook wel eens een glaasje teveel op, waardoor zij de controle over hun handelen verliezen? Ook zij zijn potentiële doodslagers! En als dat 'potentiële' ooit verandert in 'reële', zullen ook zij hopen op een justitiële sanctie, die recht doet aan de wet en niet afhankelijk wordt van emoties.”