Leven met oecumene en met kerkscheuring

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - De jongstleden donderdag in zijn woonplaats Voorhout overleden gereformeerde voorman en theoloog prof.dr. G.C. Berkouwer begon zijn kerkelijke carrière als predikant in het Friese Oudehorne in 1927. Na vier jaar vertrok hij naar de Watergraafsmeer in Amsterdam-Oost. In 1940 werd hij hoogleraar dogmatiek aan de Vrije Universiteit.

Berkouwers naam is voorgoed verbonden met de kerkscheuring in 1944, toen hij voorzitter was van de gereformeerde synode die de Kamper hoogleraar K. Schilder en de zijnen schorste. Het werd het geboorte-uur van de gereformeerde kerken vrijgemaakt, die - zo moest Berkouwer tot zijn spijt beleven - in de halve eeuw daarna op steeds groter afstand van zíjn gereformeerde kerken kwamen. Het is hem altijd zeer hoog blijven zitten en hij voelde zich schuldig dat dit conflict zo hoog was opgelopen.

Berkouwer was een vruchtbaar auteur van theologische boeken en artikelen. Ook aan Trouw leverde hij gedurende vele jaren vrijwel wekelijks een bijdrage. Hij viel daarbij niet op door een lichte pen of door een journalistieke benadering van zijn thema's. Maar voor de Trouw-lezers was hij als geen ander in de gereformeerde kerkelijke wereld een begrip en dus waren zijn bijdragen vanzelfsprekend, ook voor wie niet precies kon navertellen wat erin stond.

Het was Berkouwer die in 1968 de gereformeerde kerken over de drempel van de Wereldraad van kerken hielp.

In 1962 werd Berkouwer door paus Johannes XXIII uitgenodigd om als protestantse waarnemer het Vaticaans concilie bij te wonen. In de oorlog had hij al deelgenomen aan de 'Larense kring', een van de prilste oecumenische initiatieven in Nederland, met mensen als Van Niftrik, Thijssen, Henk van der Linde èn de latere kardinaal Willebrands, die voor het concilie was belast met het uitzoeken van de waarnemers.

In vrijgemaakte kring vond men zulke toenadering van gereformeerden jegens Rome ongepast: er werd schande van Berkouwer gesproken, toen slechts het gerucht ging dat deze voor de paus zou hebben geknield, zich had laten zegenen en diens ring zou hebben gekust.