'Beddegoed voor het conclaaf is al uit de motteballen'

AMSTERDAM - Zou Johannes Paulus II net als andere bisschoppen aftreden, als hij 75 wordt (in 1995) of eventueel met 80, in het magische jaar 2000? Speculaties van jaren raken gaandeweg overwoekerd door een ernstig vermoeden: ook deze paus zal gewoon in functie sterven en wel ruim vóór het jaar 2000, om niet te zeggen vóór zijn 75ste.

In Rome hebben de Vaticaanse nieuwsjagers elkaar al danig met de koorts over ziekte en sterven van de paus en over mogelijke opvolgers aangestoken. Een hoge geestelijke moet op voorwaarde van anonimiteit hebben gezegd dat het beddegoed voor de kardinalen van het conclaaf bij wijze van spreken al uit de motteballen is gehaald en te luchten hangt. Een nieuwe paus wordt gekozen door de kardinalen (80-) en wel in de Sixtijnse kapel; de dan van de buitenwereld afgezonderde kardinalen zijn in die dagen sober daar vlakbij ondergebracht.

De paus heeft eerder dit jaar zijn bezoek aan België moeten afzeggen, omdat hij zijn bovenbeen toen net gebroken had. Deze maand reist hij niet naar Amerika, omdat - aldus de officiële verklaring - de genezing niet zoals gewenst verloopt. Een bezoek aan Zuid-Italië volgende maand zal worden teruggebracht 'tot het essentiële'. De reis naar Zagreb in september ging wel door, maar net als bij de recente optredens in Rome en Italië werd duidelijk dat de 74-jarige paus niet meer de stoere, sportieve opperherder is, maar een broze, oude man.

De pauselijke woordvoerder doet niets dan sussen: de Heilige Vader is prima, maar dat been moet nog wat extra rust hebben. Niks aan de hand, de reis naar de Filippijnen in januari gaat gewoon door en die naar de Verenigde Naties in New York is uitgesteld tot volgend jaar. Deo Volente, als God het wil, zou je er minstens aan toe verzucht willen horen. Maar in de drang om de gezonde schijn op te houden valt dat helemaal weg. De pauselijke woordvoerder, dr. J. Navarro-Valls, is zelf arts (geweest), zijn communiqué's zijn echter geen medische rapporten, maar komen uit de diepste krochten van het staatssecretariaat, waar de strategieën van de hoogste kerkpolitiek worden bepaald. Zij houden zolang mogelijk overeind dat de regering alles onder controle heeft, al was het maar omdat een curie nooit zo machtig is als onder een zieke paus.

De huidige moeizaamheid van de paus alleen op diens badkamerslippertje van april te schuiven klopt ook niet met de waarnemingen die ieder eerder kon doen. Wie de paus de laatste twee, drie jaar bezig zag moest al vaststellen dat de vitaliteit van weleer rap aan het verdwijnen was. Het lopen werd slepen, de houding was gedrukt, de stem mat. Die indruk kan ook dokter Navarro-Valls niet wegmasseren.

Dik betaald

De moordaanslag in 1981, de gezwel-operatie in 1992, ze hebben hun tol geeist. Meer nog misschien de tientallen reizen naar alle landen en klimaten van de wereld, telkens met dagprogramma's waar een veertiger voor zou bedanken en hij als zestiger zijn hand niet voor leek om te draaien. Leek, want de onvermoeibare zeloot, de bergsportsman, heeft gaandeweg dik betaald.

Inmiddels hebben de journalisten en soms een enkele loslippige kardinaal de arme paus al een menigte van nare ziektes toegedicht. Hij zou botkanker hebben of Parkinson, of nog iets anders.

Nu zondag opent de paus in Rome de bisschoppensynode. Hij is daar altijd bij, ook gedurende de dagelijkse sessies. Reken maar dat de komende weken met argusogen gekeken wordt òf hij er is en hoe het hem gaat. En de aanwezige kardinalen zullen elkaar al heimelijk de maat nemen als papabile, kandidaat-paus - een voorspel voor het conclaaf.

Johannes Paulus II heeft het pausdom ingrijpend veranderd, door zijn reizen, zijn manier van optreden, zijn mediageniek talent in zijn beste jaren en niet het minst door zijn stempel op het wereldgebeuren. Maar deze superster kon niet tot in het derde millennium blijven stralen. Zij begon glans te verliezen. Het zo zelfverzekerd aangekondigde katholieke reveil uit Polen, na de val van het communisme, kwam niet. Een reeks persoonlijk doorgedreven conservatieve bisschopsbenoemingen pakte rampzalig uit. Oproepen voor vrede en tegen abortus en materialisme hadden weinig succes. Dokter Navarro-Valls zegt dat de paus alleen maar last heeft van zijn been en van zijn leeftijd; maar wie toeziet krijgt de indruk dat veel teleurstellingen de paus zwaar doen lijden tot 'tussen de oren'.