PvdA-senatoren wekken keer op keer valse hoop

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Voor de PvdA-senatoren wordt het zaterdag een onzekere tocht naar het congres van hun partij. Uitgerekend in Zwolle komen de sociaal-democraten bijeen, daar waar de voorloper van de PvdA, de SDAP, werd opgericht. Worden ze zaterdag binnengehaald als helden, als de verpersoonlijking van het sociale geweten van de partij? Of zal de achterban ze inpeperen dat ze geen ruggegraat hebben, en dat ze nooit akkoord hadden mogen gaan met het plan de Ziektewet af te schaffen?

Aan het laatste congres van zijn partij bewaart PvdA-woordvoerder Van de Zandschulp nog wel zulke goede herinneringen. In maart vorig jaar kende het congres hem op voorspraak van een aantal actievoerende partijgenoten de zevende plaats toe op de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer. De PvdA corrigeerde hiermee het partijbestuur, dat in de zucht naar vernieuwing had besloten om Van de Zandschulp na vijftien jaar niet meer af te vaardigen naar de senaat. Maar die vernieuwingsdrift stuitte op de wens de alom erkende deskundigheid op sociale zekerheid van Van de Zandschulp èn diens sociale insteek daarbij te behouden voor de landelijke politiek.

Drie keer mocht hij de afgelopen jaren namens zijn fractie in het krijt treden bij de behandeling van wetsvoorstellen met een voor de PvdA cruciaal karakter. In 1993 maakten de sociaal-democratische senatoren het de bewindslieden lastig op het punt van de ingrepen in de WAO. Die gingen door, al haalde de PvdA wel een tegemoetkoming binnen: er kwam een waarborgfonds voor chronisch zieken die geen gelegenheid hadden zich voor het WAO-gat bij te verzekeren.

Afgelopen december ging het om de nieuwe nabestaandenwet. Het verzet daartegen in de Eerste Kamer was breed, zowel bij de oppositie als bij de coalitiepartijen. Maar binnen paars leek de PvdA het verst te willen gaan in haar verzet. Binnenskamers leefde bij de sociaal-democraten het gevoel dat het kabinet met dat wetsvoorstel te veel vroeg. De fractie moest maar eens nee zeggen. Eveneens binnenskamers kregen de PvdA-senatoren te horen dat dat een kabinetscrisis zou betekenen. Andermaal sleepte de PvdA wel iets uit het vuur: onder het regime van de nieuwe nabestaandenwet (die een inkomenstoets kent) zouden mensen met een uitkering net zo worden behandeld als werkenden.

En deze week was er dan de Ziektewet, waarmee de PvdA 'onoverkomelijke' problemen zei te hebben, vanwege allerlei ongewenste effecten op de toch al niet al te sterke arbeidsmarktpositie van mensen met een aandoening. Lang zag het ernaar uit dat de PvdA alleen tot voorstemmen was te bewegen, als het kabinet met crisis zou dreigen.

Uiteindelijk bleek een toezegging van het kabinet voldoende om de PvdA toch voor te laten stemmen: er komt een regeling voor een beloning voor werkgevers die veel gehandicapten en chronisch zieken in dienst nemen. Een eigen voorstel van de PvdA-fractie - het instellen van een fonds en het opleggen van een heffing aan alle werkgevers - verdween van tafel. Met de steun van de PvdA was er een meerderheid van 41 senatoren voor (alle aanwezige leden van PvdA, VVD en D66). Alle aanwezige leden van de oppositiefracties, 27 in totaal, stemden tegen.

Wat opvalt, is een patroon. Steevast gaat het om een ingrijpend voorstel, met grote sociale gevolgen. Maatschappelijke organisaties hebben - soms eerder, soms later - vergeefs een beroep gedaan op de Tweede Kamer om het voorstel niet aan te nemen. Vervolgens verlegt de aandacht zich naar de Eerste Kamer. Daar rijst dan zulke forse kritiek op het wetsvoorstel, dat menigeen zich afvraagt of de leden van de Tweede Kamer wellicht hebben zitten slapen bij de behandeling. De tegenstanders in de senaat zetten hoog in. In het geval van de PvdA: bij elk van de drie genoemde kwesties werden de hakken steviger in het zand gezet.

Het effect van de ferme stellingname van de PvdA is dat het tegenstanders keer op keer de hoop biedt dat de plannen kunnen worden tegengehouden. Maar elke keer weer is de PvdA-senaatsfractie overstag gegaan. Volgens PvdA-fractievoorzitter Van den Berg kan de fractie ook niet anders. Daarvoor zijn de mogelijkheden van de Eerste Kamer te beperkt. Maar de PvdA loopt op deze manier wèl het risico dat burgers elk vertrouwen in dit bolwerk van zorgvuldigheid verliezen. Misschien doen de sociaal-democraten er goed aan de volgende keer wat minder hoog in te zetten. Bij de privatisering van de WAO wellicht?