Lagere overheden toch te vervolgen

Van een onzer verslaggevers DEN HAAG - De Hoge Raad is om: de hoogste rechters van het land zijn alsnog van mening dat provincies, gemeenten en waterschappen die zich tijdens de uitvoering van wettelijke taken schuldig maken aan strafbare feiten, in een aantal gevallen strafrechtelijk kunnen worden vervolgd.

Dit blijkt uit een arrest van de Hoge Raad. Eerder had de raad nog geoordeeld dat lagere overheden bij het begaan van strafbare feiten tijdens het uitvoeren van wettelijke taken, strafrechtelijk onschendbaar zijn. De Hoge Raad heeft deze opvatting herzien en beperkt de immuniteit nu tot handelingen die uitsluitend door het bestuur en zijn ambtenaren kunnen worden verricht, zoals de uitgifte van paspoorten en rijbewijzen.

Als sprake is van strafbare feiten bij overheidstaken die ook door anderen of samen met anderen kunnen worden uitgevoerd, zijn de lagere overheden niet langer onschendbaar. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het ophalen van afval, het storten van (verontreinigde) grond of slib, bodemsanering, en onderhoud aan wegen.

De Hoge Raad had tot nog toe steeds vastgehouden aan het uitgangspunt dat de overheid niet vervolgbaar is. Dat gebeurde onder meer in het Volkel-arrest uit 1994 (bodemvervuiling op de luchtmachtbasis) en het Pikmeer-arrest uit 1996 (storten van vervuilde baggerspecie in het Pikmeer). Het openbaar ministerie heeft de laatste jaren tientallen malen moeten afzien van vervolging van overheden, zoals in de zaak waarin de gemeente Nijmegen vervuilde grond stortte.

- Vervolg op pagina 9

Milieudelicten nu eerder strafbaar VERVOLG VAN PAGINA 1

Volgens de Arnhemse officier van justitie mr. W. Weerkamp is de gemeente Nijmegen aan vervolging ontsnapt: na het arrest van gisteren zouden zeker strafrechtelijke stappen zijn genomen wegens het jarenlang storten van vervuilde grond door de gemeente.

Over de arresten van de Hoge Raad ontstond een maatschappelijke en politieke discussie, waarbij van diverse kanten werd gewezen op de strijdigheid van deze arresten met de eisen van de rechtsstaat. Ook zou er sprake zijn van rechtsongelijkheid: overheden gaan vrijuit, terwijl burgers en bedrijven voor vergelijkbare zaken wèl worden vervolgd.

Privatisering

De Hoge Raad is tot een heroverweging van het Pikmeer-arrest gekomen, doordat zich nieuwe ontwikkelingen voordoen, zoals het feit dat steeds meer overheidstaken worden geprivatiseerd of door overheid en private partijen samen worden uitgevoerd. De wens dat er meer ruimte moet zijn om overheden strafrechtelijk te vervolgen, wordt in brede maatschappelijke kringen gedragen, aldus de Hoge Raad.

Ook in de Tweede Kamer is duidelijk het gevoel naar voren gekomen, dat de mogelijkheden om lagere overheden strafrechtelijk aan te pakken te beperkt zijn. In een motie die met vrijwel algemene stemmen is aangenomen, heeft de Tweede Kamer gevraagd om wetswijzigingen die de mogelijkheden verruimen om overtredende overheden voor de strafrechter te brengen.

Het Openbaar Ministerie noemde het nieuwe arrest een “gunstige ontwikkeling”. Volgens de woordvoerder van het OM lijkt het erop dat de officier van justitie meer speelruimte krijgt bij het vervolgen van lagere overheden en ambtenaren. Het college van procureurs-generaal heeft na het eerste Pikmeer-arrest uit 1996 minister Sorgdrager van justitie al om wetswijziging gevraagd.

Minister Sorgdrager zei gisteren de uitspraak als “een belangrijke steun” voor haar tot nu toe gevoerde beleid te beschouwen. Binnenkort brengt zij aan de Tweede Kamer een aanvullende notitie uit over de vervolgbaarheid van lagere overheden. Daarin zal zij ingaan op de wenselijkheid om na het jongste arrest van de Hoge Raad nog over te gaan tot de wetswijziging, waar de Tweede Kamer vorig jaar op aandrong.

Frappant

De stichting Natuur en Milieu noemt het frappant dat de Hoge Raad zo snel (binnen twee jaar) een eerder arrest heeft herzien. Hoewel tevreden over de verruimde mogelijkheden tot vervolging, plaatst de stichting een kanttekening bij het feit dat de rijksoverheid strafrechtelijk nog steeds volledig onschendbaar blijft: “Defensie, Rijkswaterstaat, Rijksgebouwendienst en noem maar op blijven buiten schot en dat is uit het oogpunt van rechtsgelijkheid niet verdedigbaar.”