Verkiezingen Kenia lossen niets op

Daniel arap Moi heeft de presidentsverkiezingen in Kenia gewonnen. Hij kreeg 40,12 procent van de stemmen. Zijn naaste rivaal Mwai Kibaki behaalde de tweede plaats met 31,09 procent.

Veel Kenianen beginnen 1998 met een kater. Niet drank maar de stembusgang is de oorzaak. Chaos en fraude kenmerkten de verkiezingen. “Verspilde tijd” noemt een groenteverkoper in de hoofdstad Nairobi de verkiezingen. “We worden belazerd waar we bij zijn. Het kost ons alleen energie en het levert niks op.” Hij reageert op de commotie zondagnacht rond de telling van stemmen in een kieslokaal in Westland.

Deze wijk van Nairobi, een van Kenia's grootste kiesdistricten, heeft President Moi's Kanu partij de enige parlementszetel in de hoofdstad bezorgd. Nairobi is sinds de invoering van het meerpartijensysteem een bolwerk van de oppositie. De telling in Westland was nauwgezet gevolgd door verkiezingswaarnemers uit binnen- en buitenland en vertegenwoordigers van politieke partijen.

Afgezien van de Kanu-vertegenwoordigers kwam iedereen tot de slotsom dat de oppositiekandidate met 39 stemmen had gewonnen.

De voorzitster van het stemlokaal trok zich daarop terug in haar kantoor om de berekening nog eens in alle rust over te doen. Tot veler verbazing concludeerde zij een winst van 800 stemmen in het voordeel van de Kanu-kandidaat. De oppositie-rivale maakte gebruik van het recht om hertelling te eisen. De voorzitster van het stembureau verdween evenwel.

“Als dit kan gebeuren in Westland, dan vraag ik me af wat elders in het land in afgelegen gebieden gebeurt”, verzuchtte een Keniaanse verkiezingswaarnemer. De ruim 27 000 Keniase waarnemers zijn gerecruteerd door de gezamenlijke kerken en een non-gouvernementele organisatie. De gelegenheidssamenwerking weigerde ondanks voorbeelden van fraude de stembusgang als oneerlijk te bestempelen en nieuwe verkiezingen te eisen.

De kerken in Kenia genieten veel invloed onder de bevolking. Het is dan ook verbazend dat de anders zo uitgesproken kritische geestelijke leiders, nu met een onbevredigende conclusie over de verkiezingen komen. Angst om geweld uit te lokken lijkt de reden te zijn.

De grootste oppositiepartijen accepteren de verkiezingsuitslag niet en eisen een nieuwe stembusgang binnen 21 dagen. Evenals vijf jaar geleden lijkt de versplinterde oppositie in Kenia tot samenwerking te komen als het te laat is. Hadden de presidentskandidaten van de oppositie hun individuele honger naar macht kunnen onderdrukken en waren ze gekomen met een gemeenschappelijke kandidaat, dan was de uitkomst anders geweest. Kibaki en Odinga hebben gezamenlijk meer stemmen behaald dan president Moi.

De kleine en nieuwe oppositiepartij Safina zegt in een reactie op de eis van Kibaki en Odinga dat de verliezers moeten ophouden met zeuren. “We accepteren de verkiezingen onder protest. Nu is de tijd gekomen om de rijen te sluiten en te zorgen dat de grondwet wordt gewijzigd.” De Keniaanse constitutie dateert grotendeels uit de koloniale tijd.

Kritiek bestaat er vooral op de bijna absolute macht van de president waarin de constitutie voorziet. Die kwestie is actueel omdat president Moi aan zijn laatste termijn is begonnen. Lange tijd was vice-president George Saitoti de gedoodverfde opvolger. Zijn positie begint evenwel te wankelen. Zijn naam wordt in verband gebracht met een grote corruptiezaak, de zogeheten Goldenberg-affaire. De niet volledig onafhankelijke rechterlijke macht lijkt geen haast te willen maken met de behandeling van de zaak.

Voor het Internationale Monetaire Fonds was vorig jaar de maat vol. De organisatie bevroor leningen en eiste directe actie van de regering tegen corruptie in het algemeen en in de Goldenberg-affaire in het bijzonder. Als George Saitoti's betrokkenheid bij het schandaal bewezen zou worden, moet binnen Kanu worden gezocht naar een nieuwe vice-president.

Kenia krijgt de komende vijf jaar waarschijnlijk een regering gevormd door Kanu. Een partij die zich meer zal bezighouden met interne politieke zaken dan met de toekomst van de bevolking. En dat terwijl de problemen zich opstapelen. De Kenianen zijn de laatste jaren steeds armer geworden door een stagnerende economie. De gezondheidszorg en het onderwijs worden voor steeds minder mensen bereikbaar.