'Nederland geen land voor corruptie, wel voor collusie'

Van onze redactie economie MAASTRICHT - Nederland verbaast zich over de beursfraudezaak die sinds vorig jaar de financiële markt in zijn greep houdt. Maar eigenlijk is het verbazingwekkender dat niet meer zaken aan het licht zijn gekomen.

Tot die conclusie komt dr. G. van den Heuvel. De criminoloog pleitte gisteren in zijn rede bij de aanvaarding van het ambt tot hoogleraar criminologie aan de universiteit van Maastricht voor meer aandacht voor 'collusie'. Hij verstaat daaronder de 'heimelijke verstandhouding tussen organisaties om illegale praktijken niet naar buiten te brengen'.

Van den Heuvel noemde gisteren vooral vormen van collusie waar de overheid bij betrokken is. Dat zaken als belastingfraude niet veelvuldiger openbaar worden, ligt in de aard van de criminaliteit zelf. Het gaat vooral om strafrechtelijke regels die worden gecontroleerd door andere instanties dan de politie. Die controleurs hebben volgens Van den Heuvel minder de neiging om geconstateerde fouten naar buiten te brengen. Van den Heuvel: “Heeft u mevrouw Sorgdrager wel eens horen praten over belastingfraude als ze het over de criminaliteit in Nederland had? Het is niet de FIOD, maar de belastinginspecteur die 99 procent van belastingcriminaliteit behandelt.”

Nederland is geen corruptieland, corruptie gedijt vooral in zwakke en niet-democratische staten waar politieke macht te koop is. Maar Nederland is wel een typisch collusieland, een land waar de overheid samen met marktpartijen legale doelen nastreeft en in die samenwerking kan afglijden tot illegale praktijken en vervolgens de macht heeft ze buiten de publiciteit te houden. Die praktijken worden volgens Van den Heuvel blootgelegd door parlementaire onderzoeken en enquêtes.

Als voorbeelden waar de overheid samen met anderen was afgegleden noemde hij de RSV-affaire. In die zaak werden premies verstrekt voor de bouw van schepen waarvoor de opdracht niet bestond. En dat terwijl directeur-generaal Molkenboer als regeringswaarnemer in het bestuur van het concern zat. De onderzoekscommissie kwam destijds tot de conclusie dat met “een overgave met geld was geschoven die aan de speeltafel niet zou hebben misstaan.”