Handboek voor risico's podiumkunst

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - In Den Haag is gisteren het eerste handboek voor arbeidsomstandigheden in de Podiumkunsten, 'Open doek voor arbozorg', gepresenteerd. In 1994 nam de commissie voor Veiligheid, Gezondheid en Welzijn in het Theater het initiatief voor het boek, dat werd gemaakt onder supervisie van de Arbo Unie. 'Open doek' heeft tot doel zowel schouwburgdirecties, als acteurs, zangers, grimeurs, dansers en technici bewust te maken van de risico's van het vak.

Binnen de podiumkunsten betekent het verschijnen van het Handboek op zich al een doorbraak. Tot op heden werden er nauwelijks afspraken gemaakt over werktijden, werkomstandigheden en veiligheid. “In de eerste plaats is het de bedoeling dat eens gekeken wordt hóe de zaken geregeld zijn,” zegt Marjolein Slotboom van de Arbo Unie. “In het Handboek staan zogeheten checklists, die werknemers en werkgevers samen kunnen doornemen. Het is te vergelijken met een programma van eisen in de bouw: vóór er een paal de grond in gaat worden er afspraken gemaakt over de arbeidsomstandigheden.”

Dansers, bijvoorbeeld, kunnen nu een lijstje afgaan, waarin de vloer waarop zij dansen, het voorgeschreven schoeisel, medische ondersteuning, en afspraken over repetitie en rusttijden aan bod komen. In het geval van de theatertechnici valt te denken aan afspraken over decorbouw, het gebruik van laser- of andere speciale effecten, of de maximale belastbaarheid van de constructie waaraan lampen zijn opgehangen.

Het probleem van sommige van deze risicofactoren is, vooral als het over werktijden en fysieke inspanningen van de podiumkunstenaars gaat, dat de 'inspanning op de grens van het mogelijke' nu juist onlosmakelijk deel uitmaakt van hun vak. Bij musici komt nogal eens voor dat zij ten gevolge van overmatige belasting een tijdje niet of nauwelijks kunnen optreden. Zo begaf de rechterhand van pianist Jan Wijn het na jarenlang het spelen van talloze concerten. Hem restten slechts de pianoconcerten voor de linkerhand, zoals dat van Maurice Ravel.

Een echte oplossing ter voorkoming van overmatige inspanning ligt, het Handboek ten spijt, niet binnen handbereik. Voor een voorstelling moet nu eenmaal uitvoerig worden gerepeteerd. “De motivatie is meestal ook zo groot dat mensen het vaak accepteren,” voegt Slotboom toe. “Maar dat betekent niet dat je niet van tevoren kunt bedenken hoe je de risico's beheersbaar maakt.” Dat vindt ook Piet van Buul, algemeen secretaris van de Kunstenbond FNV. “Er is behoefte aan dit boek. De situatie in veel theaters geeft aanleiding tot maatregelen op het gebied van veiligheid en gezondheid.” Niet dat Buul geen aandacht zou hebben voor de specifieke eisen die de podiumkunsten stellen. “Je kunt niet, zoals in de bouw, de solisten van een opera met een helm op over het podium laten lopen.”

Toch vindt hij het van belang dat er meer aandacht wordt besteed aan de fysieke en geestelijke gezondheid van de dansers, technici, zangers en acteurs. “Daar is nog een wereld te winnen. Afspraken over veiligheid en arbeidsomstandigheden kunnen iedereen bewust maken van de risico's. De discussie leeft nu. Men wordt alerter.”