Uitbreiding van Schiphol (1)

Premier Kok noemde de beslissing om Schiphol met een vijfde baan uit te breiden afgelopen vrijdag een gedegen en evenwichtig besluit binnen harde randvoorwaarden voor wat het milieu betreft. Het was de kloeke taal van een bestuurder die zojuist een knoop heeft doorgehakt, maar tegelijk is het een uitspraak die zal moeten worden waargemaakt. Er zijn grote belangen in het geding en alle betrokkenen hebben recht op duidelijkheid.

Die duidelijkheid is er op dit moment niet voldoende. De woorden van de premier waren nog maar nauwelijks verstorven, of Schiphol-directeur Smits uitte al openlijk twijfels over de haalbaarheid van de groei van de luchthaven binnen de gestelde milieugrenzen. Hij zag die grenzen niet als voldongen feiten maar als een politiek signaal. Deze uitspraken hebben degenen, die uit milieu-overwegingen al de grootste moeite met de uitbreiding hebben, uiteraard nog sceptischer gemaakt dan ze al waren.

Het gaat er niet om bij besluiten als deze alle partijen tevreden te stellen. Dat is een onmogelijke opgave. Wat wel van cruciaal belang is, is de geloofwaardigheid van de overheid. In de kwestie-Schiphol wegen de economische belangen zeer zwaar. De uitbreiding is goed voor de werkgelegenheid en de distributiefunctie van ons land en zij is noodzakelijk om de positie van Schiphol als vierde luchthaven in Europa veilig te stellen.

Tegen deze overmacht aan belangen, waarbij nationaal prestige ook nog een voorname rol speelt, dreigt het milieubelang al snel het onderspit te delven. Op zichelf valt het daarom in het kabinet te prijzen dat het aan de groei van de luchthaven grenzen heeft gesteld. Maar dan moet wel duidelijk zijn dat die grenzen, zoals Kok het stelde, hard zijn, als het kan zelfs 'keihard' zoals minister De Boer van milieubeheer zei.

Op dit punt is er vooralsnog, zoals gezegd, te veel ruimte voor twijfels. Zo roept ook de keuze voor de parallelle baan vragen op. Minister De Boer verdedigde deze keuze als een 'milieubaan', maar de milieubeweging zelf heeft altijd een andere variant voorgestaan. Het is best mogelijk dat de parallelbaan het mogelijk maakt de geluidshinder wat meer te spreiden, maar voor hoe lang? Het is geen slecht idee van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer om het kabinetsbesluit aan een onafhankelijke toetsing te onderwerpen, alvorens daarover te oordelen. Voorwaarde moet wel zijn dat dit onderzoek niet te veel tijd neemt. De onzekerheid heeft voor alle betrokkenen al lang genoeg geduurd.

Positief is dat minister De Boer zich in Europees verband gaat inspannen voor vermindering van het luchtverkeer binnen Europa. Haar voorstel om luchtvaartmaatschappijen accijns te laten betalen op kerosine, past in het streven van het kabinet de maatschappelijke kosten van milieubelastende activiteiten beter tot uitdrukking te brengen in de prijzen. Hetzelfde geldt voor haar idee om op vliegtickets voor bestemmingen binnen Europa een milieuheffing te leggen.

Als langs deze weg het (milieuvriendelijke) reizen per trein kan worden gestimuleerd, moeten deze maatregelen worden toegejuicht. De ideeën van De Boer sluiten aan bij de suggestie van de commissie-Hermans (in haar advies over de Betuwelijn) om het vrachtverkeer per trein te stimuleren door het wegtransport via heffingen te ontmoedigen.

Uitbreiding Schiphol (2)

Hoe verstandig het ook is een politiek besluit onafhankelijk te laten toetsen, enige relativering is op zijn plaats. Te vaak wordt iets gepresenteerd als onafhankelijk onderzoek, terwijl de uitkomsten doen vermoeden dat de opdrachtgever wat naar de mond is gesproken.

De recente onderzoeken naar de effecten van de winkelsluitingswet bevestigen weer eens dat achterdocht geboden is. Twee onafhankelijke onderzoeksinstellingen komen tot tegenstelde conclusies. De een ziet 15 000 nieuwe banen ontstaan, de ander niet één. Beide, het Centraal Planbureau en het EIM, geven hun opdrachtgever (economische zaken, resp. MKB Nederland) gelijk.

Dit bedenkelijke 'toeval' doet zich vaker voor. Dat roept de vraag op: Hoe onafhankelijk is onafhankelijk onderzoek eigenlijk nog? Kennelijk luidt het antwoord: Net zo onafhankelijk als de vraag. Als onafhankelijke toetsing van het Schiphol-besluit uitsluitend dient ter legitimatie van een omstreden besluit, is het weinig zinvol.