De contrasten van Noord-Holland

De wandeling in en rond Velsen is gebaseerd op een route uit het boekje 'Nederland 5 km per uur', dat helaas al jaren is uitverkocht. Maar met een Cito-plan van Velsen en de bijgaande beschrijving moet alles te vinden zijn. Wie de 9,5 kilometer lange route wil uitbreiden tot 12 of 15 kilometer, raadplege de fiets- en wandelkaart Kennemerduinen-zuid van ANWB en Natuurmonumenten. De wandeling begint en eindigt op het NS-station Driehuis, bereikbaar met stoptreinen op de lijn Haarlem-Alkmaar.

Wie daar wandelt en niet voortdurend struikelt over de contrasten, houdt bij het lopen kennelijk de blik alleen gericht op de tekst van de routebeschrijving. Vanaf de oever van het Noordzeekanaal bijvoorbeeld is aan de overkant eéé groot industriecomplex te zien: Hoogovens, de papierfabriek Crown van Gelder en zo meer. Aan de zuidkant van de kanaal ontbreekt de industrie echter. Er wordt alleen gewoond. Maar ook daarin zijn de tegenstellingen groot. Vrij abrupt gaan de villadorpen Driehuis en Velsen-Zuid over in de arbeiderswijken van IJmuiden-Oost. Een derde tegenstelling is er tussen de duinen en het open Noord-Hollandse polderlandschap. Maar juist die zwart-witverhouding wordt in Velsen verdoezeld door de parkjes en de historische buitenplaatsen.

Ze zijn in de gouden eeuw of daaromtrent gebouwd door rijke Amsterdammers, die iets anders wilden dan de Vechtstreek of het Gooi. Ze vestigden zich op een strook geestgrond tussen de duinen en het toenmalige Wijkermeer, dat min of meer evenwijdig aan de kust liep. Tussen Santpoort en Heemskerk strekte zich een lange rij buitenplaatsen uit van heren, die zich vermaakten met de jacht in de ter plaatse vijf kilometer brede duinen. De aanleg van het Noordzeekanaal - dwars door de serie lusthoven heen gegraven - maakte aan die idylle voor een kleine elite een einde.

Toch zijn er nog restanten over en Beeckestijn, een van de buitenplaatsen, is het eerste doel op de wandeling. Vanaf station Driehuis zijn we er via de Vondellaan, Hyëronimus van Alphenlaan, Bilderlijklaan en P.C. Hooftlaan al snel. Verander na de P.C. Hooft, als u het park inloopt, voorlopig niet van richting tot u (na het passeren van een 250 jaar oude ijskelder) links een monumentale vijver ziet. We staan nu midden in de in Franse geometrische stijl aangelegde tuin van Beeckestijn. Vanaf de vijver is de achterkant van het buiten zichtbaar. De voorgevel is aanzienlijk fraaier maar door de nabijgelegen Velsertunnel vergaat je er horen en zien.

Daarom gauw verder. Ofwel Beeckestijn in (er is een museum met stijlkamers) of meteen lopen. Terug aan de achterkant van het pand begint een eindje naar rechts een eikenlaan, die we volgen tot we rechts twee gele paaltjes zien. Daar achter ligt een hek met gaas en wie dat over het bospad consequent volgt, komt via de Driehuizerkerkweg (naar rechts) en een fietstunneltje uit in het oude Velsen.

Althans wat daar nog van over is. Drie keer is het Noordzeekanaal al verbreed sinds de opening in 1876 en even veel keren werd er weer een reepje Oud-Velsen afgesneden. Het restant is klein maar net groot genoeg als tv-decor op de 30ste april van dit jaar wanneer Hare Majesteit haar verjaardag komt vieren in Velsen en Marken.

Het oude dorpje mag dan zijn ingeklemd tussen het kanaal en een drukke verkeersweg (vandaar die fietstunnel), ongebroken staat er de veertiende-eeuwse Engelmunduskerk, op een plek trouwens waar al vijfhonderd jaar eerder een godshuis stond. Een historische omgeving. Zelfs de Romeinen hadden er een voorpost in hun vergeefse poging de Friezen te onderwerpen. En van veel recenter datum - de vorige eeuw - zijn de wonderlijke graven achter de kerk van Engelsen, die overleden tijdens hun werk bij de aanleg van het Noordzeekanaal.

Terug via het tunneltje en direct het park in bereiken we Velserbeek, de tweede buitenplaats. Aangelegd in Engelse landsschapsstijl, dus met veel kronkelpaadjes. In theorie kan je daar dwalen. Toch, wie het rechte brede pad volgt en aan het eind daarvan ongeveer die richting aanhoudt, belandt vanzelf wel ergens op de Van Tuyllweg.

Ga daar links, steek de weg over, de Piersonlaan in en loop bij de bocht rechts een pad in, waar we de zelden druk bevolkte tribunes van de eerste-divisieclub Telstar zien liggen. Na het oversteken van de Tolsduinenlaan leidt de route via een park met een vijver naar de drukke Waterloolaan. Daar naar rechts gaande, arriveert de wandelaar na 150 meter bij een nieuw hoogtepunt: een spoorwegovergang. Niet zo maar sporen hier, het zijn echte Lovers rails! Vorig jaar nam deze firma de oude lijn naar IJmuiden, die sinds de opheffing van de NS-lijn in 1983 had liggen roesten, opnieuw in gebruik.

Vervolg de drukke Zeeweg, ga linksaf bij een stolpboerderij maar kom een paar honderd meter verder weer op de straat terug, die inmiddels Heerenduinenweg heet. Vervolg die tot de ingang van 'Landgoed Heerenduinen' (eigendom van Natuurmonumenten). Het laatste stuk van de wandeling loopt enkele kilometers lang door deze rijk begroeide binnenduinen.

Van hier af noodzakelijkerwijs even een stukje louter routebeschrijving. Na ca. 200 meter rechtsaf bij een hek voor volkstuinen een smal kronkelig bospad in. Driehonderd meter verder is het eigenlijke toegangshek van de Heerenduinen. Een klein asfaltweggetje loopt dwars door een volkstuinencomplex, dat even later uitkomt op een verharde weg. Daar links, 500 meter verderop rechts (richtingaanwijzer Duin en Kruidberg) en dan bij de eerste gelegenheid links.

Dan is gewoon zaak de paaltjes met rode koppen te volgen en daarna richting uitgang te gaan. Daar draaien we scherp naar links, de Duin en Kruidbergerweg op tot we komen bij de laatste historische plek, het stationnetje Driehuis-Westerveld. Tientallen jaren stapten daar mensen uit op weg naar een crematie in het nabij gelegen oudste crematorium van Nederland. Plechtigheden begonnen niet om elf of twee uur maar 'na aankomst trein 13.11 uur', zoals het in overlijdensannonces heette. Lovers plaatste er een nieuw haltebord, met een van de NS afwijkend lettertype.

Hier steken we opnieuw het Loversspoor over om via de Nicolaas Beetslaan en de Van Maerlantlaan terug te keren bij het NS-station Driehuis.