Litouwen kiest immigrant uit VS

Van de buitenlandredactie AMSTERDAM - De nieuwe president van Litouwen is een Amerikaan. De 71-jarige Valdas Adamkus ontvluchtte Litouwen vijftig jaar geleden, toen het Rode Leger het land binnenviel. Na een glansrijke loopbaan in de Verenigde Staten keerde Adamkus terug naar zijn geboorteland om president te worden. Zijn blik is vooral op het westen gericht; de Baltische staat moet zo snel mogelijk aansluiten bij de Europese Unie en de Navo.

De verkiezingen van afgelopen zondag won Adamkus met een minimale meerderheid, zo'n 10.000 stemmen, van de 44-jarige jurist Arturas Paulauskas. Veel Litouwers vereenzelvigen de Amerikaanse Adamkus met het welvarende westen. Nadat hij in 1944 Litouwen was ontvlucht vestigde hij zich in de Verenigde Staten en werd daar milieudeskundige bij de overheid. Bovendien was hij daar actief in de organisatie van Litouwse ballingen.

In 1994 schreef Adamkus zich in als inwoner van een klein dorpje in het 3,7 miljoen inwoners tellende Litouwen. Op die manier was het mogelijk om mee te doen aan de presidentsverkiezingen. In zijn verkiezingscampagne liet Adamkus zichzelf zien als een ervaren leider met grote kennis van het westen. Al is de presidentspost vooral ceremonieel, Adamkus zal naar buiten toe het gezicht van de natie worden. Veel Litouwers hopen dat hij daarmee westerse welvaart zal brengen.

Terwijl een deel van de Litouwse bevolking hoge verwachtingen van de nieuwe president heeft, geloven anderen beslist niet in zijn capaciteiten. “Dit is een man die in Litouwen is geboren en zegt dat hij ervaring heeft met buitenlandse politiek en internationale betrekkingen,” zegt een verslaggever van de Litouwse krant Lietuvos rytas. “Maar eigenlijk heeft hij helemaal geen ervaring met internationale politiek en ook niet met Litouwse zaken.”

De race om het presidentsschap ging tussen Adamkus en de jurist Paulauskas. Deze was afgelopen jaren procureur-generaal en heeft net als Adamkus geen politieke ervaring. Kenners van de Litouwse politiek gaven hem vòòr de verkiezingen de meeste kans, omdat hij afkomstig is uit een jonge generatie die niet met de Sovjet-periode geassocieerd kan worden.

Na een felle en bloedige strijd met Rusland werd Litouwen in 1991 onafhankelijk. Nationale volksheld Vytautas Landsbergis, die wordt gezien als de man die Litouwen haar onafhankelijkheid bezorgde, werd president van de Baltische staat. In 1993 vonden de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen plaats. Deze werden gewonnen door Arturas Brazauskas, de leider van de communistische partij. Zijn partij was de eerste communistische partij die zich afscheidde van de almachtige CPSU in Moskou.

De vertrekkende president Brazauskas heeft Adamkus inmiddels gefeliciteerd met zijn overwinning. Voor een periode van vijf jaar krijgt de Amerikaanse Litouwer de kans zich te bewijzen. Adamkus lijkt er vertrouwen in te hebben. “Ik geloof dat de inwoners van Litouwen hun verlangen naar koerswijziging hebben uitgedrukt”, zei de toekomstige president. “We vergeten het verleden en kijken uit naar het westen.”