Kilometervreters en onzinverkopers

Aardbeien als toetje aan het Kerstdiner? Hmmm, lekker, zal de reactie van de meeste mensen zijn. Asperges als voorafje? Hè ja, heerlijk. Maar de Alternatieve Konsumenten Bond (AKB) reageert anders. Namelijk met een tegenvraag: hoeveel kilometers eet u eigenlijk met de Kerst?

Voor steeds meer mensen speelt het seizoen geen rol meer. Wie weet er nog wanneer de kersenoogst plaatsvindt, of wanneer sperziebonen gegeten kunnen worden? Ze worden toch van over de hele wereld naar ons toe gevlogen en in de winkel is de reis hen niet aan te zien. De consument is het zicht op de herkomst van voedingsmiddelen geheel verloren.

Dat is een slechte zaak, voor het milieu, maar ook voor de gezondheid en voor de derde wereld, vindt de Alternatieve Konsumenten Bond en voert een twee weken durende fietscampagne door Nederland om mensen te wijzen op dit kwaad. Daarvoor worden door het hele land biologische markten aangedaan. Vandaag gebeurt dat in Wageningen. Volgende week zaterdag wordt de tocht in Nijmegen afgesloten.

CONSUMENTENWIJZER

Op elke markt die wordt bezocht, krijgt een plaatselijke bekendheid een 'consumentenwijzer' uitgedeeld, waarin nog eens wordt gewezen op de schadelijke gevolgen van voedseltransport over de wereld. Dat die er zijn, staat buiten kijf, maar helaas, de konsumentenbond komt niet altijd met even zinnige argumenten om zijn gelijk te halen. Jammer natuurlijk, want zoiets doet de op zich mooie zaak geen goed.

Het afleggen van lange afstanden dwingt soms tot behandeling van produkten met chemische stoffen, dat verbetert de kwaliteit van het voedsel niet, zegt de bond. Dat klopt. En vervoer kost brandstof en vervuilt. Ook dat is juist. De kilometers die worden afgelegd zijn niet gering. Appels worden in Nederland doorgedraaid, terwijl in de supermarkt appels liggen uit Chili (13.000 kilometer hiervandaan). Boontjes worden ingevlogen uit Kenia (7000 kilometer). Garnalen worden gekweekt in Bangladesh (8000 kilometer).

De ingrediënten van een blikje soep hebben samen 52.100 kilometer afgelegd. Maak de consument kritischer, is een van de doelen van de rondfietsende activisten. De hoofdtip uit de wijzer: Eet zoveel mogelijk voedsel uit de buurt en van het seizoen.

MACHTIGE BANKEN

Tot zover heeft de bond gelijk. Maar helaas, wie de hoofdstukken in de bijgeleverde consumentenwijzer kritisch leest, komt daarin ook heel wat onzin tegen. Neem het hoofdstuk over derde wereld en exportlandbouw. Daarin wordt de derde wereld voorgesteld als een soort grote kolonie van het rijke westen, geheel in de greep van de machtige westerse banken Wereldbank en Internationaal Monetair Fonds. Om hun schulden af te kunnen betalen worden deze kolonies, aldus dit boekje, gedwongen veel te exporteren.

Deze visie doet de werkelijkheid geweld aan. Allereerst gaan landen zelf hun schulden aan, om ze voor te stellen als volstrekt passieve slachtoffers is onjuist. Over het toch zeer wijdverspreid nationaal wanbeleid in ontwikkelingslanden wordt nauwelijks gerept in de wijzer. Met een dergelijke eenzijdige blik doe je ontwikkelingslanden geen recht.

Bovendien is de derde wereld allang geen eenheid meer, want welke landen vallen daaronder? Afrikaanse landen lijken het dichtst te liggen bij de beschrijving van de bond. Maar landen op dit continent hebben exportinkomsten hard nodig en helemaal niet alleen om schulden af te betalen. Deze landen hebben zelf vaak nauwelijks een industrie en zullen dus industrieprodukten moeten kopen in het buitenland. Daarvoor zullen ze toch inkomsten moeten hebben.

De AKB lijkt met wat gezwalk tussen termen en argumenten eerder een fundamenteel probleem te willen omzeilen: namelijk dat het tot ontwikkeling komen van de economieën van arme landen lang niet altijd strookt met moderne milieueisen.

De bond kan met haar aanbevelingen beter dichter bij huis blijven. Toch rijst ook hier de vraag hoe goed zij is ingelicht. Zij pleit bijvoorbeeld voor meer openheid bij de herkomst van voedsel. Maar een bezoekje aan de lokale supermarkt, met dichtbij gelegen groenteboer, maakt duidelijk dat die informatie best voorhanden is. Het probleem ligt toch eerder bij de consumenten zelf: zij moeten eens werkelijk nadenken over de vraag of zij een peultje willen doppen uit Frankrijk of uit Kenia.