'Aandacht voor Ebola ombuigen naar desastreuze stand basiszorg in Afrika'

GENEVE - Toen hij nog chirurg was in Afrika, deed dr. Ebrahim Samba dikwijls een schietgebedje voor hij in een smerige, onverlichte kamer een patiënt moest opereren die een dodelijke en waarschijnlijk hoogst besmettelijke ziekte had. Zoals de drie Italiaanse nonnen die in Zaire aan het Ebola-virus zijn bezweken, was het gebed de enige bescherming die hij had.

“Het is in het Westen moeilijk om die omstandigheden te begrijpen, hoe je moet opereren zonder handschoenen, zonder voorzieningen”, aldus de Gambiaan, die onlangs bij de Wereld-Gezondheidsorganisatie (WHO) aan het hoofd kwam te staan van de afdeling Afrika.

Ebola, een ziekte die zijn slachtoffers binnen korte tijd doodt door hevige inwendige bloedingen en koorts, staat nu volop in de aandacht. Maar het is maar een nieuw laagje van de ellende in een werelddeel waar dagelijks duizenden kinderen bezwijken aan gemakkelijk te genezen of voorkomen ziektes als mazelen of diarree. Jaarlijks sterven nog miljoenen meer aan tropische ziektes en aandoeningen als malaria, cholera, longontsteking en tuberculose - om van Aids nog maar te zwijgen.

De rode draad die al deze ziektes, Ebola inbegrepen, met elkaar verbindt, is armoede. Meer dan de helft van de 500 miljoen inwoners van Afrika leeft zonder veilig drinkwater; meer dan tweederde beschikt niet over behoorlijke sanitaire voorzieningen. Aan gezondheidszorg wordt per persoon amper 6 gulden per jaar uitgegeven.

“De situatie in de minst ontwikkelde landen in Afrika is catastrofaal en wij moeten dit ongelukkige voorbeeld (Ebola) aangrijpen om te verzekeren dat er basisvoorzieningen worden geleverd”, zei Ralph Henderson, een assistent-directeur van de WHO. Maar Afrikaanse gezondheidsdeskundigen die deze twee weken de jaarvergadering van de WHO in Genève bijwonen zijn somber gestemd. Bezuinigingen in de rijke landen betekenen minder geld voor belangrijke medische programma's in Afrika. Bovendien, zeggen Afrikanen, geeft het Westen geen zier om het werelddeel.

De bevolkingsexplosie en de toenemende wedijver voor leefruimte en de schaarse hulpmiddelen verergeren de situatie nog. Tuberculose, dat zich makkelijk verspreidt in overbevolkte, onhygiënische omstandigheden, neemt toe. Zo waren er vorig jaar in Zimbabwe 15 000 gevallen van tbc, vergeleken met 2400 tien jaar eerder.

Aids

In sub-Saharaans Afrika zijn naar schatting 11 miljoenen volwassenen besmet met het HIV-virus; drie miljoen zijn inmiddels overleden aan Aids. De zieken brengen de toch al overbelaste gezondheidszorg, ja zelfs hele economische en sociale systemen - op de rand van instorten. In sommige dorpen in Oeganda is naar schatting 60 procent van de bevolking besmet met Aids.

Het geld dat aan de zorg voor Aids-patiënten wordt uitgegeven, wordt node gemist bij programma's om andere ziektes te voorkomen. Zo was polio in Zimbabwe uitgeroeid, maar zijn er dit jaar vijf gevallen gemeld en is er onvoldoende geld voor immuniseringscampagnes, zegt minister Stamps.

Terwijl in het relatief welvarende Zuid-Afrika stadsziekenhuizen prat gaan op de aanwezigheid van de modernste apparatuur, moeten in de onderontwikkelde delen van het thuisland Transkei patiënten een bed met hun drieen delen. “Hoe verder je van stedelijke gebieden af zit, des te verder zit je van het budget”, zegt Rachael Gumbi, hoogleraar verpleegkunde uit Zuid-Afrika.

Samba, de WHO-directeur voor Afrika, zegt dat het niet ongewoon is dat een ziekenhuis op het platteland de beschikking heeft over maar een wegwerp-injectiespuit. Verpleegsters die patiënten wassen of aan besmettelijke ziektes overledenen afleggen, doen dat meestal zonder handschoenen. “Je kent de gevaren. Je bidt dat je beschermd wordt en doet je wat je moet doen”, zegt Samba.